ΝΟΑΜ ΤΣΟΜΣΚΙ: ΗΠΑ: ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Απόσπασμα από τη συνέντευξή του στον Γκάμπριελ Σκίβον, Φεβ. 2008

Ο Νόαμ Τσόμσκι είναι καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο ΜΙΤ. Γεννημένος το 1928, είναι ίσως ένας από τους πιο αξιοσέβαστους διανοούμενους του 20ου αιώνα και ακούραστα παλεύει για δικαιοσύνη και ειρήνη, ενώ έχει πλούσιο συγγραφικό έργο. Στην Ελλάδα έχουν εκδοθεί αρκετά βιβλία του: Αποτυχημένες Πολιτείες (Πατάκης, 2007), Γλώσσα και Νους (Πολύτροπον, 2008), Κέρδος και Πολίτης (Καστανιώτης, 2005) και πολλά άλλα.
Ο Γκάμπριελ Σκίβον είναι εκδότης των εντύπων Days Beyond Recall Alternative Media και Literary Journal. Τα άρθρα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Πρόσφατα του απονεμήθηκε το βραβείο 2007 Frederica Hearst Prize for Lyrical Poetry, ενώ είναι και ενεργό μέλος της Διεθνούς Αμνηστίας και πολλών άλλων ακτιβιστικών οργανώσεων.

I. ΙΡΑΚ: Η ΕΝΤΙΜΗ ΛΥΣΗ
Σ: Οπουδήποτε και αν βρεθεί κάποιος, σε πανεπιστήμια, γυμνάσια ή κολλέγια, ακόμα και στις στάσεις λεωφορείων και σε εστιατόρια, αυτό που ακούγεται είναι ότι ο πόλεμος στο Ιράκ είναι για τις ΗΠΑ ένα «τέλμα» και ένα «δαπανηρό αδιέξοδο». Ο λαός έχει την άποψη ότι ο πόλεμος αυτός είναι ο πόλεμος των Ρεπουμπλικάνων και κατηγορεί την κυβέρνηση Μπους για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε την κατοχή του Ιράκ. Η κοινωνία θεωρεί ότι τώρα πλέον, αφού ήδη βρισκόμαστε εκεί, δεν μπορούμε να φύγουμε· ότι είναι δική μας ευθύνη να λύσουμε το πρόβλημα που εμείς δημιουργήσαμε, διότι αν φύγουμε θα κάνουμε την κατάσταση ακόμη χειρότερη, επειδή θα ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος. Τι λες λοιπόν για όλα αυτά τα επιχειρήματα, που φαίνεται να έχουν άρρηκτη σχέση το ένα με το άλλο; Και ποιά λύση, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως έντιμη, θα πρότεινες: διεθνή μέτρα, άμεση απόσυρση ή και τα δύο;

Τ: Η θέση των ειρηνόφιλων φιλελεύθερων, κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ, διατυπώθηκε καθαρά από τον Άρθουρ Σλέσιγκερ, ιστορικό και σύμβουλο του Κένεντι, όταν πια ο πόλεμος είχε γίνει πάρα πολύ δαπανηρός για τις ΗΠΑ και είχαν αρχίσει τα «γεράκια» του πολέμου να μετατρέπονται σε «περιστέρια» της ειρήνης. Έγραψε χαρακτηριστικά ότι «εμείς προσευχόμαστε» να δικαιωθούν τα γεράκια, που πιστεύουν στην επιθετική τακτική, και αν γίνει αυτό ίσως να «εξυμνήσουμε τη φρόνηση και την πολιτική ικανότητα της αμερικανικής κυβέρνησης», εφόσον μας οδηγήσει στη νίκη, ακόμη και αν αφήσουμε πίσω μας μόνο συντρίμμια. Αλλά αυτή η τακτική πιθανώς δεν θα λειτουργήσει, και, επομένως, θα πρέπει να ξανασκεφτούμε τη στρατηγική στο σύνολό της. Αυτές οι αρχές, όπως και όλη η συλλογιστική, ισχύουν και σήμερα στο ζήτημα της εισβολής στο Ιράκ.

Δεν υπάρχει καμία «έντιμη λύση» για έναν επιθετικό πόλεμο – για το «χειρότερο διεθνές έγκλημα», το οποίο διαφέρει από τα υπόλοιπα πολεμικά εγκλήματα των ΗΠΑ, αφού εμπεριέχει όλα τα αρνητικά τού «προληπτικού πολέμου», όπως ακριβώς περιγράφεται στη διατύπωση του δικαστηρίου της Νυρεμβέργης κατά την καταδίκη των Ναζί. Μπορούμε να επιδιώξουμε, απλώς, τη λύση που είναι λιγότερο απεχθής. Και πρέπει να σημειώσουμε μερικές θεμελιώδεις αρχές που ισχύουν στις περιπτώσεις αυτές, όπως, για παράδειγμα ότι οι επιτιθέμενοι δεν έχουν κανένα δικαίωμα παρά μόνο ευθύνες.

Οι ευθύνες μας συνίστανται στο να καταβληθούν οι τεράστιες αποζημιώσεις για τη ζημιά που έχουν προκαλέσει οι ΗΠΑ, να καταδικαστούν οι υπεύθυνοι για τα εγκλήματα, και να δοθεί μεγάλη προσοχή στις επιθυμίες των θυμάτων. Στην περίπτωση του πολέμου στο Ιράκ, ξέρουμε τις επιθυμίες τους αρκετά καλά. Οι δημοσκοπήσεις έχουν φέρει στην επιφάνεια στοιχεία, παρόμοια με εκείνα που αναφέρθηκαν από αμερικανικές στρατιωτικές πηγές το Δεκέμβριο, βάσει μίας μελέτης εμπειρογνωμόνων, εστιασμένης στα προβλήματα αυτής της χώρας. Σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία, λοιπόν, οι Ιρακινοί από διάφορες περιοχές και από όλες τις κοινωνικές τάξεις έχουν «κοινή πεποίθηση» ότι: Η αμερικανική εισβολή είναι υπεύθυνη για τη βία, την τρομοκρατία και άλλες φρικιαστικές καταστάσεις, και οι εισβολείς πρέπει να αποσύρουν τα στρατεύματά τους και να φύγουν από το Ιράκ, αφήνοντας τη χώρα, ή ότι έχει απομείνει απ’ αυτή, στους Ιρακινούς.

Καταδεικνύει πολλά για το ηθικό και πνευματικό επίπεδο του πολιτισμού μας, το γεγονός ότι αυτή η πεποίθηση των Ιρακινών, αν και είναι γνωστή, δεν λαμβάνεται υπόψη στα βαθυστόχαστα και περιεκτικότατα άρθρα των ΜΜΕ, τα οποία αναφέρονται στις διαθέσιμες επιλογές της Ουάσιγκτον. Και, επιπλέον, αυτό το εξωφρενικό γεγονός ούτε καν σχολιάζεται, αφού θεωρείται φυσιολογικό.

II. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ
Σ: Ας συζητήσουμε για το ρόλο που παίζουν οι διανοούμενοι σ’ αυτή την υπόθεση. Θα απευθύνω μία ερώτηση η οποία, ενδεχομένως, να έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους φοιτητές. Έχεις διατυπώσει την άποψη ότι τα σημαντικότερα κίνητρα για να ενσωματωθεί κάποιος στο ακαδημαϊκό σύστημα αυτής της χώρας, το οποίο είναι κατά ένα μεγάλο ποσοστό υποχείριο των μεγάλων συμφερόντων, είναι το γόητρο, οι οικονομικές απολαβές, καθώς επίσης και η πρόσβαση στη δύναμη και την εξουσία. Ποιά στοιχεία έχεις παρατηρήσει εσύ κατά τη θητεία σου στο πανεπιστήμιο, που να υποστηρίζουν αυτή την άποψη για το αμερικανικό εκπαιδευτικό σύστημα;

Τ: Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως τα πανεπιστήμια, δεν είναι απομονωμένα από την κοινωνία. Η ύπαρξή τους στηρίζεται σε εξωτερικούς πόρους που προέρχονται από την κοινωνία. Στηρίζονται στο κράτος και στις εισφορές, κυρίως, των πλουσίων. Το κράτος και οι πλούσιοι συνδέονται πολύ στενά μεταξύ τους. Έτσι, τα πανεπιστήμια είναι μέρος ενός συγκεκριμένου κοινωνικού συστήματος, και αντανακλούν, με αυτή την έννοια, ένα συγκεκριμένο τρόπο κατανομής της ισχύος. Είναι ενσωματωμένα στο σύστημα αυτό. Και, επομένως, η προσπάθεια για ανεξάρτητα πανεπιστήμια— ή για ανεξάρτητη, ανατρεπτική σκέψη- απαιτεί ένα σκληρό αγώνα. Είναι ένας αγώνας ενάντια στις αντίξοες κοινωνικές συνθήκες.

Και είναι αλήθεια, αυτό που είπατε είναι σωστό, παρέχονται αμοιβές και προνόμια σε περίπτωση συμμόρφωσης με το κατεστημένο, αλλά υπάρχουν και άλλα πολλά που αξίζει να αναφερθούν. Όπως, για παράδειγμα, τιμωρίες, καταχρήσεις εξουσίας, απολύσεις κ.τ.λ., που υφίσταται οποιοσδήποτε σηκώνει το ανάστημά του ενάντια στο σύστημα εξουσίας. Και οι δύο αυτοί παράγοντες (ανταμοιβή και τιμωρία) παίζουν ρόλο. Έτσι, διεξάγεται ένας συνεχής αγώνας για την κατάκτηση αλλά και τη διατήρηση της ανεξαρτησίας του πανεπιστημίου, και είναι ένας σκληρός αγώνας.

Μερικές φορές κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να παραμένουν ουδέτερα, ότι δεν θα πρέπει να παίρνουν θέση στα διάφορα κοινωνικά ζητήματα. Αυτή η άποψη έχει την αξία της και θα επιθυμούσα να τη δω να εφαρμόζεται ίσως, όμως, σε κάποιο αφηρημένο σύμπαν. Αλλά σε αυτόν τον πλανήτη, στις παρούσες συνθήκες, η θέση αυτή συνεπάγεται συμμόρφωση με τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η εξουσία σήμερα έξω από το πανεπιστήμιο.

Θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, πτυχές της οποίας είναι ακόμη πολύ ζωντανές στο πανεπιστήμιο όπου εργάζομαι. Αλλά, ας προσπαθήσουμε ταυτόχρονα να δούμε τα πράγματα από κάποια απόσταση, έτσι ώστε να μπορούμε να τα εξετάσουμε πιο καθαρά. Πίσω στη δεκαετία του '60, στο πανεπιστήμιό μου, το MIT, το τμήμα πολιτικών επιστημών πραγματοποιούσε μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν φοιτητές και καθηγητές, πάνω στο θέμα της αντιμετώπισης της εξέγερσης του λαού στο Βιετνάμ. Εντάξει, αυτό αντανακλούσε την κατανομή δυνάμεων στην κοινωνία. Οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί στην καταστολή της εξέγερσης στο Βιετνάμ, επομένως αποτελεί πατριωτικό μας καθήκον να βοηθήσουμε. Ένα ελεύθερο και ανεξάρτητο πανεπιστήμιο θα είχε πραγματοποιήσει μελέτες, προκειμένου να ανακαλύψει τρόπους, με τους οποίους οι φτωχοί αγρότες θα μπορούσαν να αντισταθούν στην επίθεση μίας αρπακτικής υπερδύναμης. Μπορείτε να φανταστείτε πόση υποστήριξη θα είχαν λάβει τέτοιες μελέτες. Όμως, το γεγονός αυτό δείχνει σε τι μετατρέπεται η «ουδετερότητα», όταν εφαρμόζεται στο πανεπιστήμιο— όταν το ιδανικό αυτό, που είναι σωστό ως ιδανικό, μπαίνει σε εφαρμογή χωρίς βαθύτερη σκέψη. Τελικά καταλήγει να σημαίνει απλώς συμμόρφωση στις επιταγές των ισχυρών.

Αλλά ας δούμε και μία σύγχρονη υπόθεση. Σήμερα, υπάρχει μεγάλη ανησυχία για την περίπτωση να κατέχει το Ιράν πυρηνικά όπλα. Ας συζητήσουμε, όμως, και πάλι για το ζήτημα αυτό με βάση το πανεπιστήμιο στο οποίο εργάζομαι. Στη δεκαετία του '70 το Ιράν ήταν κάτω από το ζυγό ενός βάναυσου τυράννου, τον οποίο οι ΗΠΑ και η Μ.Βρετανία είχαν επιβάλει με τη δύναμη των όπλων, με μία στρατιωτική χούντα που έδιωξε τη δημοκρατική κυβέρνηση. Έτσι, το Ιράν ήταν τότε σύμμαχος. Και πολιτικοί της κυβέρνησης, όπως ο Χένρυ Κίσιγκερ, ο Ντικ Τσέινι, ο Ντόναλντ Ράμσφελντ, ο Πολ Γούλφοβιτς και άλλοι, υποστήριζαν και απαιτούσαν από το Ιράν να αναπτύξει πυρηνική υποδομή και να αποκτήσει πυρηνική ενέργεια, το οποίο σήμαινε ουσιαστικά να βρεθεί ένα βήμα πριν από τη δημιουργία πυρηνικών όπλων. Το πανεπιστήμιό μου, το MIT, συμφώνησε με το Σάχη του Ιράν, το δικτάτορα δηλαδή, να εκπαιδεύσει ιρανούς μηχανικούς στην πυρηνική ενέργεια. Ήταν η δεκαετία του '70. Υπήρξαν τεράστιες φοιτητικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας ενάντια σ’ αυτή την απόφαση. Αλλά η διαμαρτυρία ήταν πολύ μικρή από την πλευρά των καθηγητών. Στην πραγματικότητα, οι καθηγητές ενέκριναν την απόφαση αυτή. Και τελικά εφαρμόστηκε. Για την ακρίβεια, μερικοί από τους ανθρώπους που διευθύνουν σήμερα τα πυρηνικά προγράμματα στο Ιράν είναι πτυχιούχοι του MIT. Τελικά, είναι το πανεπιστήμιο ουδέτερο αναφορικά με τέτοια ζητήματα; Όχι· ουσιαστικά, προσαρμόζεται στα συμφέροντα των ισχυρών. Σ’ αυτή την περίπτωση, όπως είπα πριν, το πανεπιστήμιο εξυπηρέτησε τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα που είχαν οι ισχυροί και το κεφάλαιο, αλλά οι μακροχρόνιες συνέπειες ήταν αρκετά επιβλαβείς για τους ίδιους ακριβώς ανθρώπους.

Ο Χένρυ Κίσιγκερ, ο οποίος έχει τουλάχιστον την αρετή της τιμιότητας, ρωτήθηκε από την εφημερίδα Ουάσιγκτον Ποστ, για ποιο λόγο αντιτίθεται τώρα στα ίδια προγράμματα του Ιράν, στη θέσπιση των οποίων συνέβαλε καθοριστικά κατά τη δεκαετία του '70, όταν ήταν στην κυβέρνηση. Και είπε, με απόλυτη ειλικρίνεια, ότι τότε οι Ιρανοί ήταν σύμμαχοι, είχαν ανάγκη την πυρηνική δύναμη. Τώρα είναι εχθροί και, επομένως, δεν χρειάζονται την πυρηνική ενέργεια.

Είναι μεν απόλυτα κυνικός, αλλά τουλάχιστον, και ευτυχώς, είναι απόλυτα ειλικρινής. Πρέπει, όμως, και τα πανεπιστήμια να υποστηρίζουν αυτή τη θέση;

III. ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΔΙΑΡΡΗΞΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΣΜΩΝ
Σ: Από την εποχή της λεγόμενης «ανασυγκρότησης», αμέσως μετά τον τυφώνα Κατρίνα το 2004, μια από τις πολιτικές πρωτοβουλίες που ανέλαβε η κυβέρνηση Μπους ήταν η διάλυση της δημόσιας σχολικής εκπαίδευσης της Νέας Ορλεάνης. Οι Τάιμς της Νέας Υόρκης ανέφεραν ότι ακόμα και εκείνοι που είχαν τη δυνατότητα να επιστρέψουν στη Νέα Ορλεάνη, τα παιδιά και οι οικογένειές τους, επέστρεφαν σε μία «πολύ διαφορετική» Νέα Ορλεάνη, όπου είχαν απολυθεί σχεδόν 7000 υπάλληλοι δημόσιων σχολείων και είχε συγκροτηθεί «ένα μικρότερο εκπαιδευτικό σύστημα που, ως επί το πλείστον, αποτελούνταν από δημόσια σχολεία τα οποία διαχειρίζονταν ιδιώτες (σχολεία charter)». Ποιές είναι, κατά τη γνώμη σου, οι επιπτώσεις της ιδιωτικοποίησης των δημόσιων πόρων, όπως για παράδειγμα της εκπαίδευσης ή της υγειονομικής περίθαλψης, των τηλεπικοινωνιών, της κοινωνικής ασφάλισης κλπ.;

Τ: Στο ζήτημα που θέτεις υπάρχουν, ουσιαστικά, δύο βασικές συνιστώσες, οι οποίες αποτελούν θεμελιώδη χαρακτηριστικά της εσωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Μπους και των αντιλαϊκών πολιτικών γενικότερα. Μία από αυτές τις συνιστώσες, για να το θέσω απλά, είναι η προσπάθεια του Μπους να βάλει όσα περισσότερα δολάρια μπορεί στις τσέπες των πλούσιων φίλων του: δηλαδή να αυξήσει τα κέρδη των πλουσίων – να αυξήσει τον πλούτο και τη δύναμη του συγκεντρωμένου ιδιωτικού κεφαλαίου. Αυτή είναι η μία κινητήρια δύναμη της πολιτικής Μπους. Η άλλη συνιστώσα είναι η προσπάθεια να διαλύσει τους κοινωνικούς δεσμούς, που γεννούν τη συμπόνια και την αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων. Η διάρρηξη αυτή συμβάλλει και στη μεταφορά των κερδών και των διαδικασιών λήψης αποφάσεων στα χέρια της συγκεντρωτικής ιδιωτικής εξουσίας. Με τον τρόπο αυτό υποβαθμίζονται οι ανθρώπινες σχέσεις συμπόνιας και αλληλεγγύης.

Πάρτε για παράδειγμα την κοινωνική ασφάλιση. Αυτή είναι βασισμένη στους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων. Εάν σήμερα κάποιος στην ηλικία σου (ένας νέος για παράδειγμα στην τρίτη δεκαετία ζωής) έχει ένα μισθό, αυτός πληρώνει για την ευημερία και την επιβίωση των ατόμων της γενιάς των γονιών σου. Και, εντάξει, αυτό αποτελεί ένα φυσιολογικό γεγονός. Εάν, όμως, θέλει κάποιος να αυξήσει τον έλεγχο της συγκεντρωτικής ιδιωτικής εξουσίας, θα πρέπει να ξεριζώσει αυτή την ιδέα από το μυαλό των ανθρώπων. Πρέπει να δημιουργήσει το είδος εκείνο των ανθρώπων για το οποίο μίλησε η Άιν Ραντ, δηλαδή ανθρώπους, οι οποίοι να ενδιαφέρονται μόνο για την ατομική τους ευημερία και να μην νοιάζονται καθόλου για τον συνάνθρωπό τους. Πρέπει δηλαδή να σκέφτεστε ως εξής: «Γιατί πρέπει να νοιαστώ εγώ για εκείνη την ανάπηρη γυναίκα που κατοικεί στην άλλη άκρη της πόλης και η οποία δεν έχει φαγητό να φάει; Δεν είναι δικό μου σφάλμα. Είναι δικό της πρόβλημα. Αυτή και ο σύζυγός της δεν επένδυσαν σωστά. Δεν δούλεψε όσο σκληρά έπρεπε, επομένως, γιατί πρέπει να με ενδιαφέρει, αν θα πεθάνει από την πείνα;» Προκειμένου η ανεύθυνη, συγκεντρωμένη στους λίγους, ιδιωτική δύναμη να ενισχυθεί και να εξουσιάσει ακόμη περισσότερο τον κόσμο, πρέπει οι άνθρωποι να μετατραπούν σε παθολογικά τέρατα, που να σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο. Αυτά τα δύο πράγματα πηγαίνουν μαζί.

Τα παιδιά μου τυχαίνει να μην είναι μαθητές σε κάποιο τοπικό σχολείο - ήταν πριν από χρόνια, αλλά τώρα έχουν όλα ενηλικιωθεί. Έτσι, ακολουθώντας το συλλογισμό της ελίτ θα έλεγα: «Καλά, γιατί πρέπει να πληρώνω κι εγώ φόρους; Τα παιδιά μου δεν πηγαίνουν στο σχολείο και επομένως δεν έχω να κερδίσω τίποτα. Γιατί πρέπει να νοιαστώ εγώ κατά πόσο το παιδί που ζει στο απέναντι σπίτι πηγαίνει ή όχι στο σχολείο;» Οι άνθρωποι μπορούν να μετατραπούν σε παθολογικά τέρατα, που να σκέφτονται κατ’ αυτόν τον τρόπο. Και η εξάλειψη της δημόσιας σχολικής εκπαίδευσης είναι ένα κομμάτι αυτής της διαδικασίας.

Το δημόσιο σχολικό σύστημα είναι ένα δείγμα αλληλεγγύης, συμπόνιας και γενικού ενδιαφέροντος των ανθρώπων για το καλό του συνόλου –ακόμα και εάν κάποιος συγκεκριμένα δεν ωφελείται προσωπικά. Υπάρχει ένα παθολογικό ρεύμα που ονομάζεται φιλελευθερισμός, το οποίο θέλει να οδηγήσει στην εξάλειψη του δημόσιου σχολικού συστήματος και να σας μετατρέψει σε παθολογικά τέρατα, να νοιάζεστε μόνο για τους εαυτούς τους. Και αυτό είναι ένα δείγμα υποβάθμισης της δημοκρατίας και υποβάθμισης της δημοκρατικής συμπεριφοράς, δηλαδή της αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων και της κοινωνικής αντιμετώπισης των κοινωνικών ζητημάτων.

Αλλά ας εξετάσουμε την περίπτωση της κατάργησης ολόκληρου του δημόσιου σχολικού συστήματος. Αυτό, άραγε, δεν μοιάζει με όσα συμβαίνουν στις χώρες του τρίτου κόσμου, όπου εκείνοι που έχουν τη δυνατότητα να αντέξουν το οικονομικό κόστος στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο, ενώ το μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε καμία εκπαίδευση; Δεν είναι αυτή μία κατεύθυνση προς την οποία ωθεί τη χώρα η ισχυρή ιδιωτική εξουσία;

Υπάρχουν σημαντικές δυνάμεις που οδηγούν τη χώρα προς αυτή την κατεύθυνση, εκτός από τις αντιδραστικές πολιτικές του Μπους, και οι οποίες επιδιώκουν να ενισχύσουν τους πλουσίους και να αφήσουν τους υπόλοιπους ανθρώπους να προστατεύονται μόνοι τους, όπως μπορούν.

Πάρτε για παράδειγμα την εξάρτηση της χρηματοδότησης του δημόσιου σχολικού συστήματος από το φόρο ακίνητης περιουσίας. Στα προηγούμενα χρόνια, όταν οι τοπικές κοινωνίες δεν ήταν τόσο αισθητά διαχωρισμένες σε πλούσιους και φτωχούς, αυτό ήταν λίγο-πολύ αποδεκτό. Σήμερα, η πολιτική αυτή σημαίνει ότι τα πλούσια προάστια θα έχουν τα καλύτερα σχολεία σε σχέση με τις φτωχές, αστικές ή αγροτικές περιοχές. Και αυτή είναι μόνο η αρχή. Η ελίτ των προαστίων, που απλώς εργάζεται στο κέντρο της πόλης, δεν είναι υποχρεωμένη να πληρώνει φόρους, για να κρατήσει την πόλη βιώσιμη. Αυτό το φορτίο πέφτει δυσανάλογα επάνω στους φτωχούς. Μελέτες, που αφορούν τα δημόσια μέσα μεταφοράς, έχουν δείξει ότι οι φτωχότεροι επιχορηγούν τους πλουσιότερους και πιο προνομιούχους. Και τα νομοθετικά μέτρα αυτού του είδους αυξάνονται διαρκώς.

IV. ΜΕ ΣΤΑΓΟΝΕΣ ΝΕΡΟΥ: ΑΚΤΙΒΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ
Σ: Για το τέλος, θα ήθελα να αναφερθώ στις εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν, στους ανθρώπους που προσπαθούν να ανακαλύψουν την πραγματικότητα και να ψάξουν για απαντήσεις, που βλέπουν πέρα από την προπαγάνδα και προσπαθούν να αναπτύξουν αλληλεγγύη, να ξεκινήσουν κινηματικές προσπάθειες. Το παρακάτω είναι ένα καλό απόσπασμα, το οποίο διάβασα τυχαία, και ενδεχομένως να αποτελεί ένα καλό ερέθισμα. Προέρχεται από τον ξεχωριστό μυθιστοριογράφο E.M Φόρεστερ, ο οποίος έγραψε στα αρχικά στάδια του Β΄Π.Π., το 1939, στο δοκίμιό του Τι Πιστεύω: «Δεν πιστεύω στην πίστη. Αλλά η σημερινή εποχή είναι μία εποχή πίστης, και υπάρχουν τόσες πολλές φανατικές πεποιθήσεις, ώστε για λόγους αυτοάμυνας ο καθένας μας πρέπει να διατυπώσει τη δική του θεώρηση. Ανοχή, μεγαλοψυχία και συμπόνια… σε έναν κόσμο ο οποίος κατέχεται από θρησκευτικές και φυλετικές διακρίσεις, σε έναν κόσμο όπου η άγνοια κυβερνά, και η επιστήμη, η οποία όφειλε να έχει επικρατήσει, παίζει υποτακτικό ρόλο». Και επαναλαμβάνει: «Ανοχή, μεγαλοψυχία και συμπόνια – είναι τα σημαντικά στοιχεία, και αν δεν θέλουμε η ανθρώπινη φυλή να καταρρεύσει, αυτά τα στοιχεία πρέπει να έρθουν στο προσκήνιο σύντομα».

Ποια στοιχεία, τα οποία αναφέρονται από το συγγραφέα, θα μπορούσαμε να συζητήσουμε, σχετικά με την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων για το μέλλον και την οργάνωση της κοινωνίας;

Τ: Συνεχώς μου υποβάλλονται ερωτήσεις όπως αυτή, λαμβάνω ίσως και δώδεκα σχετικά emails κάθε ημέρα ή τέτοια θέματα προκύπτουν συχνά σε συζητήσεις, και πάντοτε δεν ξέρω τι να απαντήσω. Όχι επειδή δεν μπορώ να σκεφτώ μία απάντηση, αλλά επειδή ξέρω ότι όλοι μας γνωρίζουμε την απάντηση. Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις στο ζήτημα αυτό, δεν υπάρχει κανένας μυστηριώδης τρόπος προσέγγισης του ζητήματος. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι ότι ακριβώς κάναμε και στο παρελθόν και μας οδήγησε στην πρόοδο και στην επιτυχία. Ζούμε σε έναν πιο πολιτισμένο κόσμο από αυτόν στον οποίο ζούσε ακόμα και ο Φόρεστερ, όταν έγραφε τις απόψεις αυτές.

Δείτε για παράδειγμα το ζήτημα των δικαιωμάτων της γυναίκας ή τον αγώνα ενάντια στα βασανιστήρια, ή ακόμη και ενάντια στη βία, τις περιβαλλοντικές ανησυχίες ή την αναγνώριση μερικών από τα εγκλήματα της ιστορίας μας, όπως αυτό που επιτελέστηκε στο γηγενή πληθυσμό της Αμερικής. Και θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ακόμη περισσότερα τέτοια θέματα. Σ’ αυτούς τους τομείς έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος, επειδή άνθρωποι, όπως αυτοί που εργάζονται στα εναλλακτικά μέσα ενημέρωσης ή εκείνοι που αθόρυβα οργανώνονται κοινωνικά, συγκροτούν κοινότητες και δρουν πολιτικά, προσπαθούν να κάνουν κάτι.

Και οι τρόποι με τους οποίους μπορεί κάποιος να προσφέρει στον αγώνα δεν είναι μυστηριώδεις. Πρέπει απλώς να προσπαθήσετε να αναπτύξετε έναν κριτικό και ανοικτό τρόπο σκέψης και πρέπει να είστε πρόθυμοι να αξιολογήσετε και να αμφισβητήσετε τις συμβατικές πεποιθήσεις, να τις δεχτείτε αν τελικά αποδειχτούν έγκυρες, αλλά να τις απορρίψετε αν, όπως συμβαίνει άλλωστε τόσο συχνά, εξυπηρετούν απλώς τις εξουσιαστικές δομές. Και να συνεχίσετε έπειτα με εκπαιδευτικές και άλλες οργανωτικές δραστηριότητες, ανάλογα με τις περιστάσεις. Δεν υπάρχει μία και μοναδική φόρμουλα αλλά πολλοί εναλλακτικοί τρόποι. Και σταδιακά, με την πάροδο του χρόνου, τα πράγματα βελτιώνονται. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι ακόμη και ο σκληρότερος βράχος θα διαβρωθεί από τη συνεχή και σταθερή ροή σταγόνων νερού. Τέτοιοι είναι οι τρόποι με τους οποίους πραγματοποιείται η κοινωνική αλλαγή και δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Οι τρόποι αυτοί είναι σκληροί, απαιτητικοί, γεμάτοι προκλήσεις και συχνά απαιτούν θυσίες. Αλλά αυτό ακριβώς πρέπει να κάνουμε για έναν καλύτερο κόσμο.

Μετάφραση: Ελπίδα Σαμαράκη

Δημοσιεύτηκε στη Βαβυλωνία #46

ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΖΙΝ: ΠΕΡΙ ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΥ

«Η ιστορία μάς έχει δείξει ότι, οποτεδήποτε οι άνθρωποι βίωσαν καθεστώς τυραννίας, τελικά, επαναστάτησαν εναντίον του».
Απόσπασμα από τη συνέντευξή του στον Ζίγκα Βοντόβνικ-Μάιος 2008

Ο Χάουαρντ Ζιν είναι ιστορικός, θεατρικός συγγραφέας και κοινωνικός αγωνιστής. Γεννήθηκε το 1922 στο Μπρούκλιν από φτωχή οικογένεια μεταναστών. Έχει διδάξει στο κολλέγιο Σπέλμαν και στο πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Συμμετείχε ενεργά στο κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων και στον αγώνα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Έχει γράψει πάνω από 20 βιβλία. Στην Ελλάδα έγινε γνωστός από την πετυχημένη θεατρική παράσταση, Ο Μαρξ στο Σόχο. Αναμένονται τα βιβλία του, A People's History of the United States από τις εκδόσεις Αιώρα και Declarations of Independence από τις εκδόσεις Αγκιτάτσια.

Ο Ζίγκα Βοντόβνικ είναι βοηθός καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, στο τμήμα Κοινωνικών Επιστημών του πανεπιστημίου της Λιουμπλιάνα, με ειδικότητα στην αναρχική θεωρία και πράξη.


Β: Από το 1980 και μετά, έχουμε γίνει μάρτυρες της διαδικασίας της οικονομικής παγκοσμιοποίησης που επεκτείνεται κάθε μέρα. Πολλοί άνθρωποι της αριστεράς αντιμετωπίζουν ένα δίλημμα: Να εργαστούν για την ενίσχυση των εθνών-κρατών, ως αμυντική τακτική ενάντια στην επικράτηση του ξένου και ντόπιου κεφαλαίου; Ή να αγωνιστούν για μία αντι-εθνική εναλλακτική μορφή παγκοσμιοποίησης; Ποια είναι η άποψή σου γι’ αυτό;

Ζ: Είμαι αναρχικός, και σύμφωνα με τις αναρχικές αξίες τα έθνη-κράτη αποτελούν εμπόδια σε μία αληθινή, ανθρωπιστική παγκοσμιοποίηση. Κατά μία έννοια, το ρεύμα της παγκοσμιοποίησης, με τους καπιταλιστές να υπερπηδούν τα εθνικά σύνορα, μας δίνει την ευκαιρία να καταργήσουμε τα σύνορα και να πραγματοποιήσουμε την παγκοσμιοποίηση των ανθρώπων, σ’ αντίθεση με την παραδοσιακή παγκοσμιοποίηση. Με άλλα λόγια, μπορούμε να την εκμεταλλευτούμε—δεν υπάρχει τίποτα κακό στην ιδέα της παγκοσμιοποίησης—με έναν τρόπο που να πετυχαίνεται η κατάργηση των εθνικών συνόρων και, ταυτόχρονα, να διασφαλίζεται ότι οι οικονομικές αποφάσεις που αφορούν τους ανθρώπους του κόσμου να μην λαμβάνονται από τις εταιρείες.

Β: Ο Πιερ-Τζόζεφ Προυντόν, κάποτε, έγραψε: «Η ελευθερία είναι η μητέρα και όχι η κόρη της τάξης». Πώς φαντάζεσαι τη ζωή μετά ή πέρα από τα έθνη-κράτη;

Ζ: Πέρα από τα έθνη-κράτη; (γέλιο) Θεωρώ ότι πέρα από τα έθνη-κράτη υπάρχει ένας κόσμος χωρίς εθνικά σύνορα αλλά, σίγουρα, με οργάνωση. Όχι άνθρωποι οργανωμένοι σε έθνη, αλλά οργανωμένοι σε ομάδες και συλλογικότητες χωρίς εθνικά ή άλλα σύνορα. Χωρίς καθόλου σύνορα, διαβατήρια, βίζες. Τίποτα απ’ αυτά. Συλλογικότητες διαφόρων μεγεθών, ανάλογα με τη δραστηριότητα, που θα είναι σε επαφή μεταξύ τους. Είναι αδύνατο να δημιουργηθούν αυτάρκεις, μικρές συλλογικότητες, γιατί, απλούστατα, θα έχουν διαθέσιμους, διαφορετικούς πόρους η κάθε μία. Αυτό είναι κάτι που η αναρχική θεωρία δεν έχει επεξεργαστεί ικανοποιητικά και, πιθανότατα, είναι αδύνατο να επεξεργαστεί εκ των προτέρων, διότι αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσα από την πράξη.

Β: Θεωρείς ότι μπορούμε αλλάξουμε την κοινωνία μέσα από τις θεσμικές, κομματικές πολιτικές ή μόνο μέσω εναλλακτικών μέσων—με ανυπακοή, παράλληλα δίκτυα, εναλλακτικά ΜΜΕ κ.ά.;

Ζ: Αν δραστηριοποιείσαι μέσα από τις υπάρχουσες δομές, είναι σίγουρο ότι θα σε διαφθείρουν. Μέσα από το πολιτικό σύστημα που δηλητηριάζει την ατμόσφαιρα, ακόμη και οι προοδευτικοί οργανισμοί εκφυλίζονται, το βλέπουμε σήμερα στις ΗΠΑ, όπου άνθρωποι της «αριστεράς» εμπλέκονται σε προεκλογικές καμπάνιες και αναλώνονται σε έντονη επιχειρηματολογία, αν πρέπει να υποστηρίξουμε την μία ή την άλλη τρίτη υποψηφιότητα. Αυτή είναι μία μικρή απόδειξη που μας δείχνει ότι, όταν εμπλέκεσαι στην προεκλογική πολιτική, οι ιδέες σου μολύνονται. Γι’ αυτό πιστεύω ότι το σωστό είναι να μην βασιζόμαστε στην κάλπη ούτε να σκεφτόμαστε με όρους αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης ή εκλογικής πολιτικής, αλλά, αντίθετα, με όρους οργάνωσης κοινωνικών κινημάτων, οργάνωσης στον χώρο εργασίας, στη γειτονιά, οργάνωσης συλλογικοτήτων που θα γίνουν αρκετά ισχυρές, ώστε να αναλάβουν—πρώτα να αποκτήσουν δύναμη, ώστε να μπορούν να αντιστέκονται στα κελεύσματα της εξουσίας και δεύτερον, στη συνέχεια, να γίνουν τόσο δυνατές, ώστε να αναλάβουν τους θεσμούς.

Β: Μία προσωπική ερώτηση. Πηγαίνεις στην κάλπη; Ψηφίζεις;

Ζ: Ναι, μερικές φορές, όχι πάντα. Εξαρτάται. Θεωρώ ότι είναι προτιμότερο, μερικές φορές, να έχεις πρόεδρο τον έναν υποψήφιο παρά τον άλλο, παρόλο που ξέρεις ότι η λύση δεν είναι αυτή. Μερικές φορές ο λιγότερο κακός, δεν είναι και τόσο λιγότερο, κι έτσι τον απορρίπτεις και είτε δεν ψηφίζεις είτε ψηφίζεις έναν τρίτο υποψήφιο, ως διαμαρτυρία στο κομματικό σύστημα. Μερικές φορές η διαφορά μεταξύ δύο υποψηφίων είναι άμεσα σημαντική, και τότε νομίζω ότι η προσπάθεια να εκλεγεί κάποιος, που είναι λίγο καλύτερος ή λιγότερο επικίνδυνος, είναι κατανοητή. Δεν πρέπει, όμως, ποτέ να ξεχνάμε ότι, ανεξάρτητα ποιος θα εκλεγεί, το σημαντικό είναι τι είδους κοινωνικό κίνημα υφίσταται. Επειδή έχουμε δει στην ιστορία ότι, εφόσον υπάρχει ισχυρό κοινωνικό κίνημα, δεν έχει σημασία ποιος καταλαμβάνει το αξίωμα. Όποιος και να είναι, είτε Ρεπουμπλικανός είτε Δημοκρατικός, αν υπάρχει ισχυρό κίνημα, αυτός που έχει την εξουσία θα αναγκαστεί να υποχωρήσει, θα αναγκαστεί, κατά κάποιο τρόπο, να σεβαστεί τη δύναμή του.

Το είδαμε αυτό το 1960. Ο Ρίτσαρντ Νίξον δεν ήταν ο λιγότερο κακός αλλά ο χειρότερος υποψήφιος· κατά τη διακυβέρνησή του, όμως, τερματίστηκε, επιτέλους, ο πόλεμος, επειδή είχε να αντιμετωπίσει την ορμή τού αντιπολεμικού κινήματος και του κινήματος των Βιετναμέζων. Θα ψηφίσω, αλλά πάντοτε έχοντας κατά νου ότι σημαντική δεν είναι η ψήφος αλλά η οργάνωση.

Όταν κάποιοι άνθρωποι μιλάνε για τις εκλογές, με ρωτούν: Θα υποστηρίξεις αυτόν τον υποψήφιο ή τον άλλο; Εγώ τους λέω: «Θα υποστηρίξω αυτόν τον υποψήφιο για ένα λεπτό, όσο βρίσκομαι στην κάλπη. Εκείνη τη στιγμή, θα υποστηρίξω τον Α και όχι τον Β, αλλά πριν να πάω στην κάλπη, και αφού φύγω από κει, διοχετεύω όλες μου τις δυνάμεις στην οργάνωση των ανθρώπων και όχι στη διοργάνωση προεκλογικών εκστρατειών».

Β: Ο αναρχισμός, με αυτή την έννοια, εναντιώνεται στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αφού αυτή αποτελεί, επίσης, μία μορφή τυραννίας—την τυραννία της πλειοψηφίας. Διαφωνούν με την τακτική της πλειοψηφικής ψηφοφορίας, σημειώνοντας ότι οι απόψεις της πλειοψηφίας δεν συμπίπτουν πάντα με τις ηθικά σωστές. Ο Θορώ έγραψε, κάποτε, ότι είμαστε υποχρεωμένοι να ενεργούμε σύμφωνα με τις υποδείξεις της συνείδησής μας, ακόμη και αν αυτές έρχονται σε αντίθεση με την άποψη της πλειοψηφίας ή τους νόμους της κοινωνίας. Συμφωνείς μ’ αυτό;

Ζ: Απόλυτα. Ο Ρουσώ, κάποτε, αναρωτήθηκε: «Αν είμαι μέλος μιας ομάδας 100 ανθρώπων, έχουν το δικαίωμα οι 99 απ’ αυτούς να με καταδικάσουν σε θάνατο, επειδή είναι απλώς η πλειοψηφία;» Όχι, οι πλειοψηφίες, σίγουρα, κάνουν λάθη και μερικές φορές καταστρατηγούν και τα δικαιώματα των μειοψηφιών. Αν οι πλειοψηφίες κυβερνούσαν, μπορεί να είχαμε ακόμη δουλεία. Άλλοτε, το 80% του πληθυσμού κρατούσε υποδουλωμένο το υπόλοιπο 20%. Σύμφωνα με νόμο της πλειοψηφίας, αυτό είναι σωστό. Πρόκειται, λοιπόν, για μία ελαττωματική αντίληψη της δημοκρατίας. Η δημοκρατία οφείλει να λαμβάνει υπόψη της διάφορα πράγματα— τις απαιτήσεις όλων των ανθρώπων αναλογικά, όχι μόνο τις ανάγκες των πολλών αλλά και τις ανάγκες της μειοψηφίας. Επιπλέον, πρέπει να συνυπολογίζει ότι η πλειοψηφία, ειδικά σε κοινωνίες όπου τα ΜΜΕ χειραγωγούν την κοινή γνώμη, μπορεί να έχει εντελώς λανθασμένες και διεφθαρμένες απόψεις. Γι’ αυτό, λοιπόν, συμφωνώ· οι άνθρωποι οφείλουν να ενεργούν σύμφωνα με τη συνείδησή τους και όχι ακολουθώντας τις επιταγές της πλειοψηφίας.

Β: Στην εποχή μας, ένα μεγάλο ποσοστό της δημιουργικής ενέργειας της ριζοσπαστικής πολιτικής προέρχεται από τον αναρχισμό, αλλά ελάχιστοι αγωνιστές αποκαλούν τους εαυτούς τους «αναρχικούς». Γιατί συμβαίνει αυτό, κατά την άποψή σου; Πρόκειται για ανθρώπους που ντρέπονται να ταυτοποιηθούν με αυτή τη φιλοσοφική παράδοση ή απλά μένουν πιστοί στη δέσμευση ότι η αληθινή χειραφέτηση απαιτεί την απελευθέρωση από κάθε ταμπέλα;

Ζ: Ο όρος αναρχισμός έχει συνδεθεί με δύο φαινόμενα, με τα οποία οι αυθεντικοί αναρχικοί δεν θέλουν να έχουν σχέση. Το ένα είναι η βία, και το άλλο είναι η αταξία, το χάος. Η διαδεδομένη αντίληψη για τον αναρχισμό είναι, βόμβες και τρομοκρατία από τη μία μεριά, και από την άλλη, έλλειψη κανόνων και ρυθμίσεων, έλλειψη πειθαρχίας· δηλαδή ο καθένας να κάνει ότι θέλει και να επικρατεί σύγχυση. Γι’ αυτό πολλοί διστάζουν να χρησιμοποιήσουν τον όρο. Όμως, οι αληθινές ιδέες του αναρχισμού ήταν, ουσιαστικά, ενσωματωμένες στον τρόπο σκέψης των κινημάτων της δεκαετίας του ’60. [...]

Β: Μήπως θεωρείς ότι η υποτιμητική χρήση της λέξης «αναρχισμός» είναι άμεση συνέπεια του γεγονότος ότι η ιδέα της ελευθερίας των ανθρώπων τρομάζει πάντοτε αυτούς που είναι στην εξουσία;

Ζ: Χωρίς καμία αμφιβολία! Οι αναρχικές ιδέες, σίγουρα, απειλούν αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία. Αυτοί ανέχονται φιλελεύθερες ή μεταρρυθμιστικές αντιλήψεις, αλλά δεν μπορούν να ανεχτούν την ιδέα της κατάργησης του κράτους και της κεντρικής εξουσίας. Έτσι, είναι σημαντικό γι’ αυτούς να γελοιοποιούν τη φιλοσοφία του αναρχισμού, να δημιουργούν την εντύπωση ότι ο αναρχισμός είναι βίαιος και χαοτικός. Και, προφανώς, τους βολεύει αυτό.

Β: Ποια είναι η άποψή σας για το «δίλημμα» της χρησιμοποίησης του μέσου της επανάστασης σε αντιδιαστολή με το μέσο της κοινωνικής και πολιτισμικής εξέλιξης;

Ζ: Νομίζω ότι εδώ τίθενται πολλά διαφορετικά ερωτήματα. Ένα απ’ αυτά είναι το ζήτημα της βίας, και νομίζω ότι σ’ αυτό, οι αναρχικοί οι ίδιοι διαφωνούν. Εδώ στις ΗΠΑ βρίσκεις αυτή τη διάσταση απόψεων, και, μάλιστα, να εμφανίζεται στο ίδιο πρόσωπο. Η Έμμα Γκόλντμαν έφερε τον αναρχισμό στο προσκήνιο, μετά το θάνατό της, τη δεκαετία του ’60, όταν ξαφνικά αναγνωρίστηκε ως σημαντική φιγούρα. Η Έμμα, όμως, ενώ στην αρχή υποστήριξε τη δολοφονία του Χένρι Κλέι Φρικ, στη συνέχεια άλλαξε γνώμη και πίστευε ότι αυτός δεν ήταν ο σωστός τρόπος. Ο φίλος και σύντροφός της, Αλεξάντερ Μπέρκμαν, όμως, ποτέ δεν παραιτήθηκε εντελώς από την ιδέα της βίας. Από την άλλη μεριά, υπήρξαν άνθρωποι που ήταν αναρχικοί, με τον τρόπο τους, όπως ο Τολστόι και ο Γκάντι, που πίστευαν στη μη βία.

Ο αναρχισμός έχει μία βασική αρχή στο θέμα των μέσων, και αυτή είναι η πίστη στην άμεση δράση—που σημαίνει την άμεση ανάληψη της εξουσίας από το λαό, αντί για την αποδοχή των λύσεων που προσφέρει η κοινωνία, δηλαδή της αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης, της ψηφοφορίας και της νομοθεσίας. Στην περίπτωση των συνδικάτων, του αναρχοσυνδικαλισμού, σημαίνει απεργία των εργατών, και όχι μόνο αυτό, αλλά και κατάληψη και αυτοδιαχείριση των εργοστασίων. Τι είναι άμεση δράση; Στον Νότο, όταν οι μαύροι άνθρωποι οργανώνονταν ενάντια στον φυλετικό διαχωρισμό, δεν περίμεναν τη συγκατάθεση της κυβέρνησης και δεν ακολούθησαν τη νομική οδό, δηλαδή, δεν κατέθεσαν μηνύσεις ούτε περίμεναν το Κογκρέσο να ψηφίσει νομοσχέδια. Ανέλαβαν άμεση δράση· πήγαν στα εστιατόρια, έκατσαν κάτω και δεν κουνήθηκαν από τη θέση τους. Ανέβηκαν στα λεωφορεία και λειτουργούσαν έτσι όπως θα ήθελαν, και θεωρούσαν σωστό, να γίνεται.
Φυσικά, η απεργία είναι πάντα μία μορφή άμεσης δράσης. Με την απεργία, επίσης, δεν ζητάς από την κυβέρνηση να βελτιώσει την κατάστασή σου ψηφίζοντας νόμους, δρας άμεσα ενάντια στον εργοδότη. Θα μπορούσα να πω ότι, όσον αφορά τα μέσα, η αρχή της άμεσης δράσης, ενάντια στο κακό που θέλεις να νικήσεις, κυριαρχεί στις αναρχικές ιδέες, στα αναρχικά κινήματα.

Επιπλέον, νομίζω ότι μία από τις σημαντικότερες αρχές του αναρχισμού είναι ότι δεν μπορούν να διαχωριστούν τα μέσα από τους σκοπούς. Δηλαδή, αν ο σκοπός σου είναι μία κοινωνία ισότητας, πρέπει να χρησιμοποιήσεις μέσα που να βασίζονται στην ισότητα. Αν αποσκοπείς σε μία ειρηνική κοινωνία χωρίς πόλεμο, δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις τον πόλεμο ως μέσο για να τη δημιουργήσεις. Θεωρώ ότι ο αναρχισμός απαιτεί να βρίσκονται σε αρμονία τα μέσα με τους σκοπούς. Αυτό είναι ένα από τα ειδοποιά χαρακτηριστικά του.

Β: Σε μία περίπτωση, ρωτήθηκε ο Νόαμ Τσόμσκι ποιο είναι το συγκεκριμένο όραμα που έχει για την αναρχική κοινωνία και με ποιον τρόπο θα φτάσουμε εκεί. Η απάντησή του ήταν ότι «δεν μπορούμε να φανταστούμε τι είδους προβλήματα θα προκύψουν, χωρίς προηγουμένως να έχουμε πειραματιστεί μ’ αυτά». Μήπως πιστεύεις, κι εσύ, ότι αρκετοί αριστεροί διανοούμενοι σπαταλούν πολλή ενέργεια στις θεωρητικές φιλονικίες τους περί κατάλληλων μέσων και σκοπών, και παραβλέπουν να ξεκινήσουν το «πείραμα» στην πράξη;

Ζ: Θεωρώ ότι αξίζει να παρουσιάζονται συγκροτημένες ιδέες, όπως έκανε ο Μάικλ Άλμπερτ, για παράδειγμα, με το Πάρεκον , ακόμη και αν διατηρείται μία ορισμένη ευελιξία στις ιδέες. Δεν είναι δυνατόν να δημιουργήσουμε το ακριβές αντίγραφο της μελλοντικής κοινωνίας από τώρα, αλλά νομίζω ότι είναι καλό να την επεξεργαζόμαστε. Θεωρώ ότι είναι σωστό να έχουμε στο μυαλό μας έναν σκοπό. Είναι εποικοδομητικό, επιβοηθητικό και υγιές να σκεφτόμαστε πώς μπορεί να είναι αυτή η μελλοντική κοινωνία, επειδή έτσι δημιουργούμε έναν οδηγό για την καθημερινή μας ζωή. Αρκεί αυτές οι συζητήσεις για την μελλοντική κοινωνία να μην λειτουργούν ως εμπόδιο στην προσπάθειά μας να τη δημιουργήσουμε στην πράξη. Στην αντίθετη περίπτωση, μπορεί να αναλώνεσαι σε συζητήσεις υπέρ της μίας ουτοπίας ή της άλλης, και στο μεταξύ να μην κάνεις τίποτα προς την κατεύθυνση αυτή.

Β: Στο βιβλίο σου, A People's History of the United States, μας επισημαίνεις ότι η ελευθερία μας, τα δικαιώματά μας, οι περιβαλλοντικοί κανόνες κ.ά., ποτέ δεν μας τα χάρισε η ελίτ των πλουσίων και ισχυρών, αλλά πάντοτε κερδήθηκαν με αγώνα από τους απλούς ανθρώπους· με πολιτική ανυπακοή. Με αυτή τη λογική, ποια πρέπει να είναι τα πρώτα μας βήματα στην πορεία για έναν άλλο, καλύτερο κόσμο;

Ζ: Νομίζω ότι το πρώτο μας βήμα είναι να οργανωθούμε και να αγωνιστούμε ενάντια στην κατεστημένη τάξη—ενάντια στον πόλεμο, την οικονομική και σεξουαλική εκμετάλλευση, τον ρατσισμό, κλπ. Αλλά η οργάνωσή μας πρέπει να είναι τέτοια, ώστε τα μέσα μας να ανταποκρίνονται στους σκοπούς μας, και να δημιουργήσουμε, μέσα από την οργάνωσή μας, τέτοιες ανθρώπινες σχέσεις σαν αυτές που ονειρευόμαστε να ανθίσουν στη μελλοντική κοινωνία. Αυτό σημαίνει να οργανωθούμε χωρίς κεντρική εξουσία, χωρίς χαρισματικό ηγέτη, αποτελώντας μία μικρογραφία της ιδανικής κοινωνίας ισότητας. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα ότι, ακόμη και αν δεν πετύχουμε κάτι στο άμεσο μέλλον, θα έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε ένα μοντέλο. Θα έχουμε λειτουργήσει έτσι όπως θα θέλαμε να λειτουργεί η μελλοντική κοινωνία και θα έχουμε αποκομίσει άμεση ικανοποίηση. Ακόμη και αν δεν πετύχαμε τον τελικό μας σκοπό.

Β: Ποια είναι η άποψή σου για τις διάφορες προσπάθειες που γίνονται, προκειμένου να αποδειχθεί η οντολογική υπόθεση του Μπακούνιν, ότι οι άνθρωποι διαθέτουν «ένστικτο ελευθερίας», ότι δεν πρόκειται μόνο για μία επιθυμία αλλά και για βιολογική ανάγκη;

Ζ: Βασικά, συμφωνώ μ’ αυτή την υπόθεση, αλλά νομίζω ότι δεν είναι δυνατό να αποδειχθεί μέσω της βιολογίας. Πρέπει να βρούμε το γονίδιο της ελευθερίας, δηλαδή; Όχι. Θεωρώ ότι ο εναλλακτικός δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε για να επιβεβαιώσουμε αυτή την υπόθεση είναι μέσω της ιστορίας της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Εκεί αποδεικνύεται η ύπαρξη της εσωτερικής ενόρμησης του ανθρώπου για ελευθερία, από το γεγονός ότι οποτεδήποτε οι άνθρωποι βίωσαν καθεστώς τυραννίας, τελικά, επαναστάτησαν εναντίον του.

Μετάφραση: Δημήτρης Κωνσταντίνου

Δημοσιεύτηκε στη Βαβυλωνία #46