Z-ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ

Ζ_ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ #69 ΣΕΠ.10

2010-11-11T10:22:00.001+02:00

Μετά την απο-ανάπτυξη, τι;

Δημήτρης Κωνσταντίνου

Η υπερπαραγωγή και η υπερκατανάλωση ή θα δώσουν τη θέση τους στην αποκλιμάκωση, στην ολιγάρκεια και στην αυξημένη αυτάρκεια ή θα μας οδηγήσουν στην καταστροφή. Με την έννοια αυτή, η απο-ανάπτυξη είναι μονόδρομος. Στο συμπέρασμα αυτό μας οδηγεί η κοινή λογική, αρκεί να βρούμε το θράσος που απαιτείται για να αμφισβητήσουμε έστω και ακροθιγώς το σύγχρονο τρόπο ζωής. Ωστόσο, αυτό δεν είναι εύκολο, αφού κάθε οικονομικό σύστημα αναπαράγει έναν συγκεκριμένο ανθρωπολογικό τύπο (στον οποίο ανήκουμε κι εμείς). Γι' αυτό έχει αξία το πρόταγμα της απο-ανάπτυξης, όπως εκφράζεται από τον Σερζ Λατούς[1] και άλλους θεωρητικούς, το οποίο στοχεύει στην απο-αποικιοποίηση του φαντασιακού μας από τον οικονομισμό, τον παραγωγισμό και το μύθο της αέναης ανάπτυξης.

Εκτός από την εθελούσια ολιγάρκεια και την αυτάρκεια, οι θεωρητικοί της απο-ανάπτυξης μιλάνε για αυτοδιαχείριση, για τοπικά δίκτυα, για απόδραση από την κεντρικότητα της εργασίας και μείωση των ωρών, για ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, καθώς και για μέγιστο όριο εισοδήματος. Είναι προφανές ότι η εφαρμογή αυτών των θεμιτών και τόσο ανατρεπτικών ιδεών θα είναι καταστροφική για τον καπιταλισμό, ένα οικονομικό σύστημα που βασίζεται θεμελιωδώς στους κανόνες της «ελεύθερης» αγοράς, στην ιδιοκτησία, την ψύχωση του χρήματος και της διαρκούς ανάπτυξης. Ακολουθώντας το παράδειγμα του Σερζ Λατούς, που κατακρίνει εύλογα εκείνους που διαφωνούν με την απαισιοδοξία των οικολογικών κραυγών, εκείνους που πιστεύουν ότι η επιστήμη και το μέλλον θα λύσουν τα προβλήματα του παρόντος, είμαστε υποχρεωμένοι να οδηγήσουμε το συλλογισμό στις λογικές του συνέπειες:[2] Και μετά την απο-ανάπτυξη, τι; Μετά την κατάρρευση του καπιταλισμού, τι;

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς είχε γράψει το 1933: «Ο καπιταλισμός δεν είναι πετυχημένος. Δεν είναι ευφυής, δεν είναι όμορφος, δεν είναι δίκαιος, δεν είναι ηθικός. Και δεν μας προσφέρει αυτά που υπόσχεται. Με λίγα λόγια, τον αντιπαθούμε και αρχίζουμε να τον απεχθανόμαστε. Αλλά όταν αναρωτιόμαστε τι να βάλουμε στη θέση του, σαστίζουμε και χάνουμε τα λόγια μας.» Εννοούσε στη θέση της «ελεύθερης» αγοράς, γιατί η αντικατάσταση των υπόλοιπων καπιταλιστικών θεσμών είναι ευκολότερη. Ο καπιταλισμός επιβιώνει γιατί δεν ξέρουμε πώς να αποδράσουμε από το θεσμό των αγορών.

Στο βιβλίο του ο Σερζ Λατούς αναφέρεται στις αγορές άλλων κοινωνιών, όπου η ανάπτυξη δεν έχει ακόμη θεοποιηθεί και οι οικονομικές σχέσεις δεν κυριαρχούν. Θεωρεί ότι ο κοινωνικός θεσμός της αγοράς μπορεί να επανατοποθετηθεί μέσα σε μια άλλη λογική. Επικαλείται, μάλιστα, τον Κ. Καστοριάδη, σύμφωνα με τον οποίο «η αγορά μπορεί να γίνει ένα είδος μόνιμου δημοψηφίσματος, το οποίο θα επικυρώνει ή θα ακυρώνει τις αποφάσεις σχετικά με την παραγωγή». Ναι, αλλά αυτό δεν θα είναι «ελεύθερη» αγορά, όπως την ξέραμε μέχρι τώρα, θα είναι κάτι διαφορετικό, θα είναι αυτό που ακόμη ψάχνουμε.

Στο συμπέρασμα του Τ. Φωτόπουλου ότι «μπορούμε να έχουμε μια οικονομία μεγέθυνσης που να μην είναι οικονομία της αγοράς, όπως η περίπτωση του "υπαρκτού σοσιαλισμού"», θα προσέθετα ότι δεν μπορούμε να έχουμε μια οικονομία της αγοράς χωρίς να είναι ή να μην οδηγεί σε μια οικονομία μεγέθυνσης. Αυτό που μας λείπει είναι μια άλλη διαδικασία οικονομικού σχεδιασμού, σαν αυτή που πολύ χονδρικά περιέγραψε ο Καστοριάδης, με την οποία να αποφασίζουμε ποιες και πόσες πρώτες ύλες θα χρησιμοποιούμε, ποια και πόσα αγαθά και υπηρεσίες θα παράγουμε, ποια και πόσα απ' αυτά αναλογούν στον καθένα. Με λίγα λόγια, όλα εκείνα που σήμερα επιτελεί ο ανεξέλεγκτος μηχανισμός της αγοράς τόσο σπάταλα και αναποτελεσματικά, αμείβοντας άδικα και παράλογα τους ανθρώπους, γεννώντας ταξικές διαιρέσεις και καταστρέφοντας τους κοινωνικούς και ανθρώπινους δεσμούς.

Το γνωστικό αυτό έλλειμμα προσπάθησαν να καλύψουν με πιο αναλυτικό τρόπο ο οικονομολόγος Robin Hahnel με το συμμετοχικό σχεδιασμό, πιο χονδρικά ο Τάκης Φωτόπουλος στην Περιεκτική Δημοκρατία εμπνευσμένος από τον Murray Bookchin, ο Pat Devine κ.ά. Απομένει σε μας να μελετήσουμε, να αμφισβητήσουμε, να τροποποιήσουμε και να εμπλουτίσουμε την ποσοτικά φτωχή γνώση που μας έχει παραδοθεί στον τομέα αυτό, για να βρούμε το αντίδοτο της δήθεν ελεύθερης αγοράς και να αποκαθηλώσουμε την οικονομία από το θρόνο της κυριαρχίας της, με νέους θεσμούς που να θεμελιώνονται πάνω στη δυνατότητα της αυτοαναίρεσης. Μόνο τότε θα μπορέσουμε να κερδίσουμε το κρίσιμο «στοίχημα της απο-ανάπτυξης». Όλα αυτά στην περίπτωση που δεν θα επικρατήσουν παγκοσμίως οι ακροδεξιοί της Σάρα Πέιλιν και του Γκλεν Μπεκ.

[1] «Το στοίχημα της απο-ανάπτυξης», εκδόσεις Βάνιας, μτφ. Χριστίνα Σαρίκα, 2008. Όλα τα παραθέματα προέρχονται από το βιβλίο αυτό.

[2] Κάτι που δεν κάνει ο ίδιος ο Λατούς, αφού μερικές σελίδες παρακάτω αναφέρει ότι «η απο-ανάπτυξη είναι και ένα στοίχημα πάνω στην ανθρώπινη επινοητικότητα, η οποία, όταν έρθει η ώρα, πρέπει να βρει λύσεις.»

Η Παγκοσμιοποίηση Προχωράει

NOAM CHOMSKY

Οι μεταβολές στην παγκόσμια ισχύ, τρέχουσες ή δυνητικές, αποτελούν ένα προσφιλές θέμα στις τάξεις των αρχιτεκτόνων της πολιτικής και των παρατηρητών. Μια ερώτηση είναι κατά πόσο (ή πότε) η Κίνα θα αντικαταστήσει τις ΗΠΑ στην παγκόσμια κυριαρχία, πιθανώς μαζί με την Ινδία.

Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να επαναφέρει το παγκόσμιο σύστημα στην κατάσταση που ήταν πριν από τις Ευρωπαϊκές κατακτήσεις. Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας και της Ινδίας εξελίσσεται γρήγορα και λόγω του ότι έχοντας απορρίψει τις Δυτικές οικονομικές πολιτικές απελευθέρωσης των αγορών, επιβίωσαν στην ύφεση καλύτερα από πολλούς.

Παρόλα αυτά, εγείρονται ερωτηματικά.

Κλασικό κριτήριο κοινωνικής ευρωστίας αποτελεί το Human Development Index του ΟΗΕ. Για το 2008, η Ινδία κατατάχθηκε 134^η, λίγο πάνω από την Καμπότζη και κάτω από το Λάος και το Τιτζικιστάν, εκεί όπου περίπου βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια, ενώ η Κίνα τοποθετήθηκε 92^η, λίγο πάνω από την Ιορδανία και κάτω από τη Δομινικανική Δημοκρατία και το Ιράν.

Η Ινδία και η Κίνα, όμως, έχουν τόσο μεγάλη ανισότητα που πάνω από ένα δισεκατομμύριο των κατοίκων τους βρίσκονται πολύ χαμηλότερα στην κλίμακα.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο είναι το χρέος των ΗΠΑ. Κάποιοι φοβούνται πως αυτό καθιστά τις ΗΠΑ υπόδουλες στην Κίνα. Ωστόσο, με εξαίρεση ένα σύντομο εμβόλιμο κλείσιμο το Δεκέμβριο, η Ιαπωνία είναι μακράν ο μεγαλύτερος κάτοχος χρεωστικών ομολόγων των ΗΠΑ παγκοσμίως.

Στη στρατιωτική ισχύ, όμως, οι ΗΠΑ είναι ασυναγώνιστες. Και ο Ομπάμα θέτει νέα ρεκόρ με το στρατιωτικό προϋπολογισμό του 2011. Περίπου το μισό από το έλλειμμα των ΗΠΑ οφείλεται στις στρατιωτικές δαπάνες, οι οποίες είναι υπεράνω κριτικής στο πολιτικό σύστημα.

Όσον αφορά τους άλλους τομείς της οικονομίας των ΗΠΑ, ο νομπελίστας Τζόζεφ Στίγκλιτζ και άλλοι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι πρέπει να προσέξουμε το «φετιχισμό του ελλείμματος». Το έλλειμμα δίνει ώθηση για επανάκαμψη της οικονομίας και μπορεί να μειωθεί όταν αναπτύσσεται η οικονομία, όπως στον Β΄ Π.Π., όταν το έλλειμμα ήταν πολύ χειρότερο.

Και το έλλειμμα αναμένεται να αυξηθεί, κυρίως λόγω του απογοητευτικού και αναποτελεσματικού, ιδιωτικοποιημένου συστήματος υγείας που επίσης μένει στο απυρόβλητο.

Ωστόσο, οι συζητήσεις αυτές είναι στη βάση τους παραπλανητικές. Στο παγκόσμιο σύστημα δεν υφίσταται απλώς μια αλληλεπίδραση μεταξύ των κρατών τα οποία κυνηγούν κάποιους «εθνικούς στόχους», απομονωμένους από την εσωτερική κατανομή ισχύος.

Ο Adam Smith συμπέρανε πως οι «κύριοι αρχιτέκτονες» της πολιτικής στην Αγγλία ήταν οι «μεγαλέμποροι και οι βιομήχανοι», οι οποίοι εξασφάλιζαν για τα δικά τους συμφέροντα να αποσπούν «όλως περιέργως μεγαλύτερη προσοχή», όσο κι αν τα αποτελέσματα είναι «οδυνηρά» για τους άλλους, συμπεριλαμβανομένων και των πολιτών της Αγγλίας.

Το απόφθεγμα του Smith ισχύει ακόμη, παρόλο που οι «κύριοι αρχιτέκτονες» είναι πλέον οι πολυεθνικές εταιρίες και συγκεκριμένα οι οικονομικοί οίκοι των οποίων το μερίδιο στην οικονομία εκτινάχθηκε μετά το 1970.

Στις ΗΠΑ είδαμε πρόσφατα μια δραματική απεικόνιση της ισχύος των οικονομικών οίκων. Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές παρείχαν το κύριο μέρος της χρηματοδότησης του προέδρου Ομπάμα.

Φυσικά περίμεναν να ανταμειφθούν. Και ανταμείφθηκαν με τα προγράμματα διάσωσης TARP (πρόγραμμα ενίσχυσης προβληματικών κεφαλαίων). Ας δούμε την Goldman Sachs, το αφεντικό τόσο του οικονομικού όσο και του πολιτικού συστήματος. Ο οίκος έφτιαξε μια περιουσία πουλώντας υποθηκευμένους τίτλους και άλλα πιο περίπλοκα οικονομικά προϊόντα.

Ενήμερη για την ευθραυστότητα των πακέτων που διένειμε, στοιχημάτισε με τον ασφαλιστικό γίγαντα AIG πως τα προϊόντα αυτά θα αποτύχουν. Όταν κατέρρευσε το οικονομικό σύστημα πήρε μαζί του και την AIG. […]

Σήμερα η Goldman καταγράφει κέρδη και πληρώνει παχυλά μπόνους. Αυτή, και μια χούφτα άλλες τράπεζες, είναι μεγαλύτερες και πιο ισχυρές από ποτέ. Ο κόσμος είναι εξοργισμένος. Οι άνθρωποι βλέπουν πως οι τράπεζες, οι πρωταρχικοί συντελεστές της κρίσης, φέρονται σαν ληστές, ενώ ο κόσμος που τις έσωσε αντιμετωπίζει την ανεργία, που τον Φεβρουάριο ήταν περίπου 10%. Το ποσοστό αγγίζει το 17%, εάν υπολογιστούν όλοι οι Αμερικανοί που επιθυμούν να είναι πλήρως απασχολούμενοι.

Υποτάσσοντας τον Ομπάμα

Η λαϊκή οργή προκάλεσε τελικά μια μεταβολή, ρητορικού περιεχομένου, από την κυβέρνηση, που απεύθυνε κατηγορίες στους άπληστους τραπεζίτες. «Δεν έθεσα υποψηφιότητα για να βοηθήσω μια χούφτα ματσωμένους τραπεζίτες της Wall Street» είπε ο Ομπάμα τον Δεκέμβριο στην ωριαία ομιλία του. Η ρητορική αυτή συνοδεύτηκε από μερικές πολιτικές υποδείξεις και κάποιες προτάσεις για δημιουργία ανεξάρτητης ρυθμιστικής υπηρεσίας προστασίας των καταναλωτών, που δεν άρεσαν όμως στην οικονομική βιομηχανία.

Οι βασικοί αρχιτέκτονες της κυβερνητικής πολιτικής, θεωρώντας τον Ομπάμα ως τον άνθρωπό τους στην Ουάσιγκτον, δεν άργησαν να δώσουν τις εντολές τους. «Εάν ο πρόεδρος δεν γίνει λίγο πιο ισορροπημένος και κεντρώος στην προσέγγισή του, τότε είναι πιθανόν να χάσει την υποστήριξη της Wall Street», είπε στις αρχές Φεβρουαρίου στους New York Times ο Kelly S. King, μέλος του λόμπι των Financial Services Roundtable. Οι ασφαλιστικές και επενδυτικές εταιρίες έδωσαν στο Δημοκρατικό κόμμα το ιστορικό ποσό των 89 εκατομμυρίων δολαρίων, κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2008.

Τρεις μέρες αργότερα, ο Ομπάμα πληροφόρησε τον τύπο πως οι τραπεζίτες είναι ωραίοι «τύποι»: «Εγώ, όπως και οι περισσότεροι Αμερικανοί, δεν ζηλεύω την επιτυχία ή τα πλούτη των ανθρώπων. Αυτό είναι κομμάτι του συστήματος της ελεύθερης αγοράς» είπε ο πρόεδρος. Αυτή η μεταστροφή είναι αποκαλυπτική όσον αφορά την εφαρμογή της ρήσης του Smith.

Οι αρχιτέκτονες της πολιτικής, όμως, δουλεύουν και προς μια πραγματική αλλαγή της ισχύος παγκοσμίως: από την εργατική δύναμη προς το κεφάλαιο.

Ο οικονομολόγος και ειδικός επί θεμάτων της Κίνας Martin Hart-Landsberg ερεύνησε τη δυναμική αυτή σε ένα πρόσφατο άρθρο του στο Monthly Review. Η Κίνα έχει γίνει το κέντρο συναρμολόγησης ενός περιφερειακού παραγωγικού συστήματος. Η Ιαπωνία, η Ταϊβάν και άλλες προηγμένες ασιατικές οικονομίες εξάγουν τμήματα και εξαρτήματα υψηλής τεχνολογίας στην Κίνα, η οποία τα συναρμολογεί και εξάγει τα τελικά προϊόντα.

[…] Οι Αμερικανοί βιομήχανοι ακολουθούν την ίδια οδό, παρέχοντας στην Κίνα εξαρτήματα για συναρμολόγηση, ενώ τα τελικά προϊόντα επανέρχονται κυρίως πίσω πάλι στις ΗΠΑ. Για τους οικονομικούς οργανισμούς, τους γίγαντες της λιανικής και τους ιδιοκτήτες και διευθυντές των βιομηχανιών, που διαπλέκονται με την εξουσία, αυτές οι εξελίξεις είναι θείο δώρο.

Και είναι λογικό. Το 2007, ο Ralph Gomory, διευθυντής της Alfred P. Sloan Foundation, κατέθεσε ενώπιον του Κογκρέσου: «Στη νέα αυτή εποχή της παγκοσμιοποίησης, τα συμφέροντα των εταιρειών και των ανθρώπων έχουν διχαστεί. Σε αντίθεση με το παρελθόν, αυτό που είναι καλό για τους αμερικανικούς διεθνείς ομίλους δεν είναι πλέον απαραίτητα καλό και για τους αμερικανούς πολίτες».

Ενώ η Κίνα εξελίσσεται σε παγκόσμια δύναμη, οι Κινέζοι εργαζόμενοι υποφέρουν, όπως όλη η εργατική δύναμη στον κόσμο. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη για ένα σύστημα σχεδιασμένο να συγκεντρώνει τον πλούτο και τη δύναμη στους λίγους, βάζοντας τους εργαζόμενους παγκοσμίως να ανταγωνίζονται μεταξύ τους.

Έχουμε έτσι άλλη μια σημαντική μεταβολή στην παγκόσμια ισχύ: από τον γενικό πληθυσμό προς τους βασικούς αρχιτέκτονες του παγκόσμιου συστήματος, μια διαδικασία που υποκινείται από την υπονόμευση της λειτουργικής δημοκρατίας στις ΗΠΑ και στα άλλα πιο πλούσια κράτη της γης.

Το μέλλον εξαρτάται από το πόσα ακόμη είναι πρόθυμη να υπομείνει η μεγάλη πλειοψηφία του κόσμου και από το εάν αυτή η πλειονότητα θα προσφέρει συλλογικά μια δημιουργική απάντηση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της κυριαρχίας και του ελέγχου, του πυρήνα δηλαδή του καπιταλιστικού κράτους.

Αλλιώς, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι φριχτά, όπως περισσότερο από ξεκάθαρα δείχνει η ιστορία.

Οικονομικός μετασχηματισμός στη Βενεζουέλα

PETER BOHMER

Σήμερα, η οικονομία της Βενεζουέλας παραμένει μια καπιταλιστικά κυριαρχούμενη οικονομία αν και δεν είναι, οριστικά πλέον, νεοφιλελεύθερη. Η οικονομία της χωρίζεται σε τρεις διαφορετικούς τύπους παραγωγής και κοινωνικών σχέσεων, τον ιδιωτικό, τον κρατικό και τον κοινωνικό οικονομικό τομέα. Ο μεγαλύτερος τομέας είναι ο ιδιωτικός, και ιδιωτικός σημαίνει ότι οργανώνεται με κύριο στόχο τη μεγιστοποίηση του κέρδους και ότι το κεφάλαιο – χρήμα, δομές, εξοπλισμός και περιουσιακά στοιχεία – είναι ιδιωτικά. Αυτός ο καπιταλιστικός τομέας αποτελεί περίπου τα 2/3 της οικονομίας.[1] Συνδέεται πλήρως με το διεθνές κεφάλαιο, είτε μέσω της εισαγωγής καταναλωτικών και βασικών αγαθών είτε/και με τις πολυεθνικές εταιρίες που έχουν υποκαταστήματα στη Βενεζουέλα. Ο ρυθμός ανάπτυξης της απασχόλησης και της παραγωγής ήταν πιο γρήγορος στους τομείς των κατασκευών, μεταφορών, επικοινωνιών, χρηματοοικονομικών, λιανικού και χονδρικού εμπορίου και υπηρεσιών, ενώ είναι χαμηλότερος στη βιομηχανία και στη γεωργία.[2]

Ο δεύτερος κύριος τομέας είναι ο κρατικός – επιχειρήσεις που ανήκουν στο κράτος και των οποίων οι εργαζόμενοι είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Ο δημόσιος αυτός τομέας περιλαμβάνει την PDVSA, την τεράστια κρατική εταιρεία πετρελαίου. Αν και το μεγαλύτερο μέρος από τα έσοδα της PDVSA πηγαίνουν πλέον, άμεσα ή έμμεσα, στη χρηματοδότηση προγραμμάτων υγείας και εκπαίδευσης, στην κατασκευή οικισμών και σε υποδομές, η εταιρία διοικείται με ιεραρχική δομή από τα πάνω, με μεγάλες διαφορές στα μεροκάματα και στους μισθούς μεταξύ των εργαζομένων της. Οι μισθοί είναι επίσης αρκετά πιο υψηλοί από τον εθνικό μέσο όρο.

Στο μεγαλύτερο μέρος του κρατικού τομέα υπάρχει ελάχιστη αυτοδιαχείριση από τους εργαζομένους. Ο τομέας αυτός παράγει περίπου το 30% της συνολικής παραγωγής της Βενεζουέλας, μια αναλογία παρόμοια με αυτή του 1998. Η απειλή της εθνικοποίησης αλλά και ο ρυθμός αυτής αυξήθηκαν το 2008 και στις αρχές του 2009. Η μεγαλύτερη τράπεζα, διάφορες εταιρίες επεξεργασίας τροφίμων όπως η Cargill, η γη πλούσιων ιδιοκτητών που δεν χρησιμοποιούνταν πλέον, εταιρίες τσιμέντου, χάλυβα και σίδερου, ορυχεία, βιομηχανίες που σχετίζονται με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο, έχουν ήδη εθνικοποιηθεί. Ο πρόεδρος Τσάβεζ σε μα ομιλία του το Μάιο του 2009 στην Guyana, στο ανατολικό τμήμα της Βενεζουέλας, μίλησε για τα σχέδια της κυβέρνησης για περαιτέρω εθνικοποιήσεις και ανέφερε ότι θα προωθήσει την εργατική αυτοδιαχείριση στον κρατικό τομέα, κυρίως στη βαριά βιομηχανία.[3]

Μια καινούργια και συναρπαστική κρατική επιχείρηση είναι η CVA, Corporación Venezolano Agraria. Μια εργατικά αυτοδιαχειριζόμενη εταιρία που στόχος της είναι η επεξεργασία των προϊόντων των αγροκτημάτων και η πώλησή τους σε χαμηλές τιμές στους καταναλωτές (π.χ. κονσέρβες τομάτας, σάλτσα τομάτας). Σχεδιάζουν επίσης να κόψουν το κέρδος από τους μεσάζοντες, μεταφέροντας τα τρόφιμα με πολύ μικρό κόστος από τις φάρμες σε κοινότητες χαμηλού εισοδήματος και σε μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, όπως το Mercal, τα οποία θα τα πωλούν σε τιμή προσιτή στους καταναλωτές. Η CVA έχει τη δυναμική, ώστε να επιφέρει σημαντικά οφέλη τόσο στους καλλιεργητές όσο και στους καταναλωτές.

Ο τρίτος τομέας είναι η κοινωνική οικονομία. Εδώ περιλαμβάνονται οι συχνά αποκαλούμενες σοσιαλιστικές επιχειρήσεις, όπως οι αυτοδιαχειριζόμενες φάρμες που ανήκουν στο δημόσιο. Ο τομέας αυτός περιλαμβάνει συνεταιρισμούς και εταιρίες που διοικούνται και ανήκουν από κοινού στους εργαζόμενους και το κράτος, όπως το εργοστάσιο κακάο που είδαμε από κοντά στο Barlovento. Η παραγωγή οργανώνεται από τα δημοτικά συμβούλια. Στις επιχειρήσεις αυτές, οι αμοιβές είναι συχνά ίσες για όλους τους απασχολούμενους. Οι εργαζόμενοι έχουν κύριο λόγο στην πορεία της σοσιαλιστικής επιχείρησης και το πλεόνασμα κέρδους μοιράζεται με την ευρύτερη κοινότητα, αντί να μένει μόνο σε αυτούς που εργάζονται εκεί. Για παράδειγμα, μέρος του πλεονάσματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το χτίσιμο ενός πολιτιστικού κέντρου ή για την παροχή ιατρικών υπηρεσιών σε όλη την κοινότητα, πέρα από τους εργαζόμενους στη σοσιαλιστική επιχείρηση και τις οικογένειές τους. Λόγω του ότι οι επιχειρήσεις αυτές είναι πολύ μικρές, ο Victor Alvarez, εξέχων οικονομολόγος της Βενεζουέλας, εκτιμά πως η κοινωνική οικονομία αποτελεί μόλις το 2% περίπου της συνολικής οικονομίας.[4]

Για μένα, η σοσιαλιστική οικονομία στη Βενεζουέλα απαιτεί τη συνεχόμενη ανάπτυξη της κρατικής και κοινωνικής οικονομίας εις βάρος του ιδιωτικού τομέα. Εξίσου σημαντική είναι η συνένωση του κρατικού τομέα και της κοινωνικής οικονομίας, ώστε να γίνουν ένας τομέας που θα αυτοδιαχειρίζονται οι εργαζόμενοι, θα προσφέρει όλο και περισσότερο αυξανόμενες αλλά ίσες αμοιβές και θα προσανατολίζεται προς την αρμονική διαβίωση με το περιβάλλον και προς την παραγωγή με στόχο την ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών και όχι τη μεγιστοποίηση του εισοδήματος και του κέρδους. Αυτό θα απαιτήσει εναλλακτικούς τρόπους καθορισμού των τιμών και των αμοιβών σε σχέση με το μηχανισμό της αγοράς. Μια σοσιαλιστική οικονομία σημαίνει επίσης και οικονομική δικαιοσύνη, τη σχεδόν ίση ή με περιορισμένες διαφοροποιήσεις κατανομή των αμοιβών.[5] Όπως προκύπτει από τον Πίνακα, στην καταχώρηση που δείχνει το συντελεστή Gini (μέτρηση της ανισότητας σε μια κοινωνία), τα εισοδήματα στη Βενεζουέλα είναι περισσότερο ίσα το 2008 από ό,τι ήταν το 1998. Ωστόσο, σοσιαλισμός σημαίνει μακράν περισσότερη ισότητα από αυτή που υφίσταται σήμερα εκεί. Ένας προοδευτικός φόρος εισοδήματος και η φορολόγηση, πάνω από ένα συγκεκριμένο ποσό, του πλούτου είναι απαραίτητα βήματα που χρειάζεται να σχεδιαστούν και να νομοθετηθούν.

Μέχρι στιγμής, η Βενεζουέλα έχει περιορισμένη επιτυχία στην ανάπτυξη ενός οικονομικού συστήματος στο οποίο η εγχώρια παραγωγή να καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της. Τα τελευταία 90 χρόνια, η οικονομία της βασιζόταν στην παραγωγή και εξαγωγή του πετρελαίου. Πάνω από το 90% των εξαγωγών τους είναι πετρέλαιο.[6] Για να γίνει η Βενεζουέλα ένα αυτάρκες έθνος, θα πρέπει να παράγει και να ελέγχει, περισσότερα από αυτά που καταναλώνει. Για να το εκφράσω αυτό χρησιμοποιώ τον όρο της παραγωγικής κυριαρχίας (production sovereignty), που βασίζεται και αποτελεί επέκταση της έννοιας της διατροφικής κυριαρχίας(food sovereignty). Η διατροφική κυριαρχία σημαίνει πως οι τοπικές κοινωνίες και ο λαός της Βενεζουέλας ορίζουν και ελέγχουν τα τρόφιμα και τα συστήματα παραγωγής τους. Αυτό αποτελεί μια αρχή που συμπεριλαμβάνεται στο Σύνταγμα της Βενεζουέλας και προωθείται δραστικά από το κράτος. Για να γίνει η Βενεζουέλα μια αυτόνομη και σοσιαλιστική κοινωνία, πρέπει να παράγει περισσότερα από αυτά που καταναλώνει χρησιμοποιώντας τους τοπικούς πόρους και την κατάλληλη τεχνολογία. Αν και η ενδογενής ανάπτυξη είναι μια βασική αρχή για το σοσιαλισμό του 21^ου αιώνα στη Βενεζουέλα, υπάρχει ακόμη μεγάλη εξάρτηση από την εισαγωγή αγαθών και τεχνολογίας.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑΣ

Κατηγορία;	Έτος	% ή άλλη μέτρηση	Έτος	% ή άλλη μέτρηση
Φτώχεια (ατομική)	1998	52%	2008	31.5%
Υπερβολική φτώχεια	1998	20.1%	2008	9.5%
Συντελεστής Gini(μέτρηση της ανισότητας, 0=απόλυτη ισότητα 1=απόλυτη ανισότητα	1998	.48	2008	.41
Παιδική θνησιμότητα/100,000	1998	21.4	2006	14
Θάνατοι σχετιζόμενοι με τη διατροφή/100,000	1998	4.9	2007	2.3
Πρόσβαση σε καθαρό νερό	1998	80%	2007	92%
Πρόσβαση σε συνθήκες υγιεινής	1998	62%	2007	82%
Κοινωνική ασφάλιση σε % του πληθυσμού	1998	1.7%	2008	4. 4%
Ποσοστό ανεργίας	1998	11.3%	2008	7.8%

Σημείωση: Το τελευταίο έτος είναι εκείνο για το οποίο υπήρχαν τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, στις περισσότερες περιπτώσεις 2007 ή 2008. Ο πίνακας προέρχεται από το: Mark Weisbrot, Rebecca Ray και Luis Sandoval, "The Chávez Administration at 10 Years: The Economy and Social Indicators." Center for Economics and Policy Research, Φεβ. 2009. Οι συγγραφείς χρησιμοποίησαν κυρίως τα στοιχεία από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Βενεζουέλας (INE) και την Κεντρική Τράπεζα της Βενεζουέλας (BCV).

[1] Ο Víctor Alvarez, οικονομολόγος και πρώην υπουργός, απόφοιτος καθηγητής του Central University της Βενεζουέλας, χρησιμοποίησε το μοντέλο απεικόνισης της οικονομίας με τους τρεις τομείς. Αυτές είναι οι εκτιμήσεις των σχετικών αναλογιών που μας έδωσε σε μια ομιλία στο Centro Instituto Miranda τον Ιανουάριο του 2009 και σε μια ιδιωτική συζήτηση στις 25 Μαρτίου του 2009. Βλέπε επίσης Víctor Alvarez, "Responsible del Programa de Investigación Sobre un Nuevo Modelo Productivo", in El Viejo Topo, Οκτώβριος, 2008, σσ. 24-31. Ανέφερε πως τα νούμερα αυτά αποτελούν μια κατά προσέγγιση αναλογία της συμβολής τους είτε στο ΑΕΠ είτε στην απασχόληση.

[2] Mark Weisbrot, Rebecca Ray και Luis Sandoval, "The Chávez Administration at 10 Years: The Economy and Social Indicators." Center for Economics and Policy Research, Φεβρουάριος 2009, σ. 8. Δεν παρέχουν στοιχεία για τον αγροτικό τομέα, αλλά με βάση την έρευνά μου στα στοιχεία της κυβέρνησης και τις προσωπικές συζητήσεις στη Βενεζουέλα, είμαι σχεδόν σίγουρος ότι η αγροτική παραγωγή αναπτύσσεται, αλλά με μικρότερο ρυθμό από τη συνολική παραγωγή.

[3] James Suggett, "Venezuela Nationalizes Gas Plant and Steel Companies, Pledges Worker Control", 22 Μαΐου 2009, www.Venezuelanalysis.com.

[4] Βλ. υποσημείωση 1.

[5] Βλ. Robin Hahnel, "Economic Justice and Democracy", (Routledge, 2005), Κεφάλαιο 1, για μια ενδελεχή εξέταση της οικονομικής δικαιοσύνης.

[6] Ό.π. Weisbrot, σσ. 18

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TEA PARTΥ[1] KAI O ΦΟΒΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

MUMIA ABU JAMAL

Για κάθε γεγονός στην κοινωνία, υπάρχουν τουλάχιστον δύο πλευρές. Αυτή που φαίνεται και αυτή που δεν φαίνεται.

Συχνά η ορατή πλευρά είναι αυτή που σχετίζεται με τις περιγραφές των ΜΜΕ, ένα διεστραμμένο είδος θεάτρου σκιών, όπου τα ΜΜΕ επιλέγοντας ποιο θέμα να καλύψουν και ποιο να παραλείψουν, γράφουν το σενάριο της κοινωνικής πραγματικότητας.

Όλοι μας το είδαμε αυτό πολλά χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ, όπου η κυβέρνηση έχοντας όλα τα μέσα στη διάθεσή της, επιστράτευσε τα ΜΜΕ με σκοπό να παρουσιάσει τον πόλεμο στο Ιράκ να μοιάζει αναπόφευκτος και πράγματι έκανε το παράλογο να μοιάζει με λογικό.

Σύμφωνα με κάποιες δημοσιευμένες εκτιμήσεις ο ιρακινός αρχηγός Σαντάμ Χουσεΐν δεν πίστευε ότι η Αμερική θα εισβάλλει πραγματικά, μέχρι που οι βόμβες άρχισαν να πέφτουν, γιατί εκείνος –ένας λογικός άντρας– δεν μπορούσε να δεχτεί ότι οι Αμερικάνοι θα μπορούσαν να είναι τόσο ανόητοι.

Η Αμερική, όπως θα θυμάστε, πουλούσε όπλα στον Σαντάμ κατά τη διάρκεια ενός ολέθριου πολέμου μεταξύ του Ιράκ και του Ιράν, όπου πέθαναν κοντά στο ένα εκατομμύριο άτομα. Ως εκ τούτου, εκείνος γνώριζε καλά ότι η αμερικανική εισβολή θα μπορούσε να αποδυναμώσει άσχημα το Ιράκ και να ενισχύσει κατά πολύ το Ιράν. Θεώρησε, όμως, ότι αυτό δεν θα είχε κανένα νόημα από την άποψη των συμφερόντων της Αμερικής. Όπως μας έχει δείξει ο χρόνος, οι κυβερνήσεις φέρονται ανόητα, οδηγούμενες από ομάδες ψηφοφόρων και από τις ταξικές δυνάμεις σε παράλογους πολέμους.

Οι ομάδες Tea Party είναι τέτοιες κλίκες ψηφοφόρων. Είναι μια οργάνωση που προσπαθεί να ανατρέξει πίσω σε ένα παρελθόν που μοιάζει φωτεινότερο στο παρόν απ' ό,τι έμοιαζε στη δική του εποχή.

Θέλουν πίσω τα εισοδήματα που έκαναν εφικτό το σύγχρονο τρόπο ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους, μέχρι που οι ρυθμιστές της πολιτικής τα ξεπούλησαν με το Βορειοαμερικανικό Σύμφωνο Ελεύθερου Εμπορίου (NAFTA) και άλλα παρόμοια σύμφωνα, τα οποία έδιωξαν πάμπολλες θέσεις εργασίας εκτός Αμερικής για πάντα.

Ζητούν την οικονομική ασφάλεια για την οποία πολέμησαν οι πρόγονοί τους, χωρίς τα συνδικάτα που έκαναν εφικτή αυτή την ασφάλεια. Στην ουσία αποζητούν το χθες, χωρίς τους αγώνες που διαμόρφωσαν εκείνες τις μέρες.

Ζητούν τη λευκή υπεροχή (με ελάχιστα έγχρωμα ανταλλάγματα), την αποκλειστική χρήση της αγγλικής γλώσσας (ξανά, αγνοώντας τις διάφορες γλώσσες των προγόνων τους) και αιώνιο πόλεμο ενάντια στους απειλητικούς σκουρόχρωμους (Μουσουλμάνους, Κινέζους, Μαύρους, Μεξικάνους, κατοίκους Βενεζουέλας).

Δεν είναι ειρωνικό που επέλεξαν έναν ιστορικό συμβολισμό, την οργάνωση Tea Party της Βοστώνης, στην οποία οι κάτοικοι ντύθηκαν σαν Ινδιάνοι με σκοπό να σαμποτάρουν, να καταστρέψουν και να πετάξουν στη θάλασσα αποστολές με αγγλικό τσάι, για να διαμαρτυρηθούν για τους φόρους; Συχνά αναρωτιέμαι γιατί μεταμφιέστηκαν σε Ινδιάνους; Γιατί δεν φόρεσαν απλά μάσκες; Γιατί δεν φόρεσαν τα δικά τους ρούχα –ή τα δικά τους πρόσωπα– αν όχι επειδή δεν φοβούνταν τη βίαιη αντίδραση του βρετανικού στρατού; Δεν αποσκοπούσαν στο να προκαλέσουν μια αγγλοαμερικανική επίθεση εναντίον των γειτονικών φυλών;

Η οργάνωση Tea Party της Βοστώνης πάντα μου φαινόταν μια δράση που σχετιζόταν με το φόβο. Ίσως έτσι εξηγείται που αναβίωσε σήμερα ένας τέτοιος ιστορικός συμβολισμός.

Γιατί, πάνω απ' όλα, φοβούνται αυτό που είναι το μόνο σίγουρο στο σύμπαν: την αλλαγή.

[1] Το ακροδεξιό κίνημα του Tea Party πήρε το όνομά του από μια ιστορική πράξη πολιτικής αντίστασης και ανυπακοής των αποίκων της Βοστόνης ενάντια στη βαριά φορολογία, πράξη που αποτέλεσε τη θρυαλλίδα για την Αμερικανική Επανάσταση ενάντια στους Βρετανούς. ΣτΕ

Ζ_ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ #68 ΙΟΥΛ.10

2010-09-11T19:32:00.001+03:00

ΤΟ ΠΑΖΛ ΤΗΣ

ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Δημήτρης Κωνσταντίνου

Μέσα στη δίνη των καιρών αναπτύχθηκε μια πρωτοβουλία αριστερών οικονομολόγων και πανεπιστημιακών (βλ. http://www.nomoneynodebt.gr) που υποστηρίζουν αυτό που γράφτηκε στη στήλη αυτή πριν από δύο μήνες (Βαβυλωνία #66): την παύση πληρωμών του χρέους και την έξοδο από το Ευρώ. Το δίπτυχο της λύσης αυτής είναι ικανό να μας γλιτώσει από τη μέγγενη της σπειροειδούς ύφεσης και είναι από τη φύση του ρεφορμιστικό, όσο και αναγκαίο. Ωστόσο, ρεφορμισμός και επανάσταση πρέπει να πηγαίνουν χέρι-χέρι, να επιδιώκονται ταυτόχρονα, σ' αντίθεση με την αντίθετη ρητορεία επίδοξων επαναστατών και πραγματιστών. Όποιος διακηρύττει ή αγωνίζεται μόνο για την επανάσταση είναι καταδικασμένος στην κοινωνική απομόνωση, απλώς και μόνο επειδή δεν δίνει άμεσες λύσεις στα καθημερινά προβλήματα του παρόντος μας, επικαλούμενος την επανάσταση που θα τα λύσει όλα. Όποιος, από την άλλη, περιορίζεται μόνο σε αποσπασματικές λύσεις των επίκαιρων προβλημάτων και δεν στοχεύει στην ολική ανατροπή, ξεχνάει ότι απέναντί του, στον καθρέφτη, έχει ένα σύστημα σαν τη Λερναία Ύδρα που θα γεννά προβλήματα διαρκώς. Με τη λογική αυτή, είναι αναγκαίο να βρούμε λύσεις για να επιβιώσουμε κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες, αλλά είναι απαραίτητο να δούμε και λίγο πιο μακριά στο μέλλον: πώς θα οργανώσουμε ριζικά διαφορετικά τον τρόπο που παράγουμε και καταναλώνουμε, έτσι ώστε να ξεφορτωθούμε ένα παράλογο σύστημα που αναπαράγει κρίσεις όπως ο άνθρωπος παιδιά.

Όσο περνάει ο καιρός, λοιπόν, γίνεται όλο και πιο φανερό ότι στο πεδίο της οικονομίας θα γεννηθούν οι ευκαιρίες ανατροπής τα επόμενα χρόνια και στο πεδίο της θ' απαιτηθεί να εκφέρουμε συγκροτημένη εναλλακτική πρόταση και να την κάνουμε πράξη, σε πρώτη φάση έστω και με τη μορφή αντιεξουσιαστικών μικροοικονομιών. Με σκοπό να καλυφτεί το έλλειμμα αντιπρότασης στο συγκεκριμένο πεδίο, δημιουργήθηκε μια ομάδα εργασίας για να εκπονήσει ένα αποτελεσματικό οικονομικό πρόταγμα με αντιεξουσιαστικά χαρακτηριστικά, το οποίο, περνώντας μέσα από το κόσκινο των κινημάτων και της πρακτικής, ίσως καταφέρει τελικά να μπολιάσει τις συνειδήσεις μας και να πραγματωθεί.

Η πιο συνηθισμένη κριτική απέναντι σε τέτοιου είδους προσπάθειες είναι αυτή του ουτοπισμού. Είναι προφανές, όμως, ότι στην περίπτωσή μας δεν σκοπεύουμε απλώς να σχεδιάσουμε μια ουτοπία που θα καταλήξει σε δυστοπία, αλλά ουσιαστικά να διερευνήσουμε και να λύσουμε τα υπαρκτά προβλήματα που έχουν αντιμετωπίσει ιστορικά οι άνθρωποι, όποτε τόλμησαν να υλοποιήσουν ένα ριζοσπαστικό οικονομικό μοντέλο. Να ανακαλύψουμε τι δεν σχεδιάστηκε και τι δεν λειτούργησε σωστά στις μέχρι τώρα προσπάθειες, και να το διορθώσουμε.

Η ομάδα εργασίας λειτουργεί με αντι-ιεραρχικές, αμεσοδημοκρατικές συνελεύσεις και στην πρώτη συνάντησή μας συμφωνήσαμε ομόφωνα για το χρονοδιάγραμμα των εργασιών. Αν θέλουμε να συνθέσουμε μια ολοκληρωμένη και πειστική πρόταση χωρίς ελλείψεις και αμφιλεγόμενα σημεία, θα πρέπει να έχουμε ικανή πίστωση χρόνου. Λαμβάνοντας υπόψη, όμως, και την πίεση του χρόνου λόγω των ιδιαίτερων οικονομικών συνθηκών, σκοπεύουμε σε ένα χρόνο από τώρα να είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε το βασικό κορμό μιας ολοκληρωμένης πρότασης. Στη συνέχεια, όσο προχωρούν οι μελέτες μας και αυξάνονται τα κοινωνικά ερεθίσματα, θα εμπλουτίζουμε και θα ολοκληρώνουμε το παζλ του οικονομικού προτάγματος.

Οι εργασίες μας χωρίζονται γενικά σε δύο στάδια: (1) θεωρητική μελέτη και (2) σύνθεση προτάγματος. Το πρώτο στάδιο είναι ερευνητικό και περιλαμβάνει τη μελέτη της γνώσης που μας έχει παραδοθεί πάνω στο αντικείμενο από ριζοσπάστες διανοούμενους, όπως οι Π. Κροπότκιν, Σ. Γκεζέλ, Κ. Καστοριάδης, Μ. Μπούκτσιν, Μ. Άλμπερτ, Τ. Φωτόπουλος, Σ. Λατούς. Στο πλαίσιο αυτό, και για να αποκτήσουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, έχουμε προγραμματίσει να παρακολουθήσουμε παρουσιάσεις που αφορούν (α) στις οικονομικές προτάσεις από τους θεωρητικούς της Αυτονομίας, (β) στην οικονομία του Δώρου μέσα από μια σύγχρονη οπτική και (γ) στη σχέση πόλης-τριτογενούς τομέα. Προφανώς, στην πορεία των εργασιών και ανάλογα με τα διλήμματα που θα αντιμετωπίζουμε, θα ανατρέχουμε στη μελέτη της κατάλληλης βιβλιογραφίας ή/και θα οργανώνουμε τις παρουσιάσεις που απαιτούνται, ανάλογα με τις περιστάσεις.

Όσον αφορά στη μελέτη των ιστορικών παραδειγμάτων, στα οποία εφαρμόστηκαν εναλλακτικά μοντέλα οικονομίας, θεωρούμε ότι, εξαιτίας του αριθμού τους, μια εκτεταμένη πρωτογενής έρευνα στην πρώτη φάση σύνθεσης του κορμού της πρότασης θα ήταν ανέφικτη, δεδομένου και του χρονοδιαγράμματός μας. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι οι θεωρητικοί που εκπόνησαν ολοκληρωμένες προτάσεις (Κροπότκιν, Καστοριάδης, Φωτόπουλος, Άλμπερτ, κλπ) μελέτησαν εκτενώς τέτοιες ιστορικές εφαρμογές και στα βιβλία τους υπάρχουν πάμπολλες και λεπτομερείς αναφορές. Φυσικά, αυτό δεν υποβαθμίζει τη σημασία που έχουν για μας οι προσπάθειες αυτές και τα διδάγματα που μπορούμε να αποκομίσουμε, γι' αυτό θα προχωρήσουμε στη μελέτη ορισμένων εξ αυτών, εκείνων που θεωρούμε πιο ολοκληρωμένα και σύγχρονα. Στην πρώτη συνέλευση, η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από το μοντέλο των Ζαπατίστας, της επαναστατημένης Ισπανίας του '36, των Κιμπούτς και των κατειλημμένων εργοστασίων της Αργεντινής. Επιπρόσθετα, θα έχουμε την ευκαιρία να ενημερωθούμε από ανθρώπους που συμμετέχουν σε αυτοδιαχειριζόμενες συμμετοχικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, για να γνωρίσουμε από κοντά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και τις λύσεις που υιοθετούν.

Το δεύτερο στάδιο είναι το δημιουργικό κομμάτι και περιλαμβάνει τη σύνθεση του προτάγματος της αντιεξουσιαστικής οικονομίας. Ο λόγος που διαχωρίζουμε το πεδίο της οικονομίας από την κοινωνία ως μάγμα πεδίων δράσης του ανθρώπου είναι καθαρά εργαλειακός. Στην αντίθετη περίπτωση θα χανόμασταν στον ωκεανό της κοινωνικής πραγματικότητας και θα αναλαμβάναμε ένα αέναο έργο θεωρητικής και πρακτικής επεξεργασίας που είναι δουλειά της κοινωνίας μέσα στην αχρονικότητά της και όχι οποιασδήποτε ομάδας εργασίας. Η αντιεξουσιαστική οικονομία είναι η αρχή, και η οριοθέτηση επιμέρους αντικειμενικών σκοπών, όπως η οικονομία, δίνει τη δυνατότητα να πραγματοποιούμε τα επιμέρους βήματα στο δρόμο προς την ολική ανατροπή. Το οικονομικό πρόταγμα θα θεμελιώνεται πάνω σε συγκεκριμένους πολιτικούς άξονες, στους οποίους θα καταλήξουμε, και με τους οποίους θα συνδιαλέγεται. Μια ολοκληρωμένη πρόταση αμεσοδημοκρατικής πολιτικής οργάνωσης, όμως, αποτελεί έναν άλλον επιμέρους αντικειμενικό σκοπό που εκκρεμεί.

Πιο συγκεκριμένα, το οικονομικό πρόταγμα θα έχει σπονδυλωτή μορφή, με την έννοια ότι θα αποτελείται από ξεχωριστά, αυτοτελή μέρη, τα οποία όμως προφανώς θα έχουν εσωτερική συνοχή και θα κινούνται στον ίδιο άξονα. Το στοιχείο που συνδέει όλα τα επιμέρους τμήματα του προτάγματος είναι οι πολιτικές αξίες, η πίστη στις οποίες δημιούργησε την ανάγκη για την εκπόνηση ενός αντιεξουσιαστικού οικονομικού προτάγματος και τις οποίες θα πρέπει να εξυπηρετεί και να προάγει το πρόταγμα αυτό στο σύνολό του. Οι αξίες αυτές είναι (α) η αλληλεγγύη αντί του ανταγωνισμού και της απάθειας, (β) η πολυμορφία αντί της ομοιογένειας και του κομφορμισμού, (γ) η δικαιοσύνη αντί της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, (δ) η περιβαλλοντική αρμονία και το ανθρώπινο μέτρο αντί της αυτοκαταστροφικότητας και της μεγαλομανίας, και (στ) η αυτοδυναμία ως «στήριξη πρωταρχικά στους δικούς μας πόρους και ικανότητα αυτόνομου καθορισμού των στόχων και αυτόνομης λήψης των αποφάσεων» (Cocoyoc '74), αντί της εξάρτησης και της ετερονομίας. Με πυξίδα τις αξίες αυτές και όσο προχωρούν οι εργασίες μας, θα συμπληρώνουμε το παζλ καταλήγοντας πάνω στα επιμέρους ζητήματα: (α) πολιτικοί άξονες, (β) ιδιοκτησία, (γ) συμβούλια-λήψη αποφάσεων, (δ) καταμερισμός εργασιών, (ε) αμοιβές και μέσα συναλλαγών, (στ) βραχυπρόθεσμος και μακροπρόθεσμος οικονομικός σχεδιασμός, (ζ) μετάβαση.

Προφανώς, η προσπάθειά μας δεν έχει το χαρακτήρα του απόρρητου, αντιθέτως η πρόοδος των εργασιών μας θα παρουσιάζεται όπου και όποτε θεωρούμε σωστό (π.χ. μέσα από αυτή τη στήλη της Βαβυλωνίας, στους κύκλους αυτομόρφωσης του Νοσότρος ή/και σε άλλες εκδηλώσεις ελεύθερων κοινωνικών χώρων), έτσι ώστε να μην απομονωθούμε στο δικό μας μικρόκοσμο, αλλά να τελούμε διαρκώς υπό την επίδραση των εξωτερικών ερεθισμάτων.

Τα αποτελέσματα της ομάδας εργασίας δεν είναι εξασφαλισμένα. Όλες οι πιθανότητες είναι ανοιχτές, αλλά έχουμε στα χέρια μας ένα σπουδαίο όπλο: τη σύνθεση της ομάδας. Για το λόγο αυτό, τα πρώτα σημάδια από τη συνέλευση της ομάδας εργασίας είναι πολύ ενθαρρυντικά. Οι άνθρωποι που πλαισιώνουν το όλο εγχείρημα μοιράζονται έναν υψηλό βαθμό ενθουσιασμού, έχουν τεράστια κινηματική εμπειρία και καλύπτουν τα επιστημονικά πεδία της πολιτικής οικονομίας, της κοινωνιολογίας, της πολιτικής επιστήμης, της πληροφορικής, της ψυχολογίας και της νομικής επιστήμης. Το πιο σπουδαίο, όμως, είναι ότι στη σύνθεσή μας περιλαμβάνονται άνθρωποι της τέχνης αλλά και της χειρονακτικής δημιουργίας, οι οποίοι θα προσδώσουν στο πρόταγμά μας το στοιχείο της φαντασίας και το βιωματικό χαρακτήρα που λείπουν από πολλές στείρες θεωρητικές κατασκευές του γραφείου.

Είναι γνωστό ότι αρκετοί θεωρητικοί ως τις μέρες μας έχουν εκπονήσει αξιόλογες ολοκληρωμένες οικονομικές προτάσεις, αλλά όλοι τους μοιράζονται δύο κοινά χαρακτηριστικά: Δεν έχουν καμία επαφή με τα κινήματα και κατ' επέκταση με την κοινωνία, ενώ για λόγους εγωκεντρισμού και εμπάθειας αρνούνται να δουν τα σημεία αλληλοσυμπλήρωσης των θεωριών τους. Αυτά τα δύο στοιχεία είναι η δική μας δύναμη. Συγκροτήσαμε μια αντι-ιεραρχική Ομάδα εργασίας, που έχει την ικανότητα της σύνθεσης χωρίς εγωκεντρισμούς και εμπάθειες, και επιπλέον είμαστε περήφανοι γιατί διαθέτουμε την κινηματική εκείνη δύναμη που πηγάζει από τα σπλάχνα της κοινωνίας.

Έξι Κόκκινες Κάρτες για τη FIFA

Πάτρικ Μποντ

Το Παγκόσμιο Κύπελλο ξεκίνησε εδώ στη Νότια Αφρική αυτό το σαββατοκύριακο με την ομάδα της Νότιας Αφρικής να αντιμετωπίζει το Μεξικό την Παρασκευή, μπροστά σε 95.000 φιλάθλους στο Soccer City του Γιοχάνεσμπουργκ.

Αλλά ανεξάρτητα από το αν οι "Bafana Bafana" (η ομάδα μας), που είναι 90η στην κατάταξη, μπορεί να επιβιώσει σε αυτόν και στους επόμενους αγώνες με τη Γαλλία και την Ουρουγουάη ώστε να προκριθεί στην επόμενη φάση, γνωρίζουμε ότι αυτή η κοινωνία είναι ήδη ο μεγάλος χαμένος. Ο λόγος: τα τεράστια λάθη που έχουν διαπράξει η εθνική και οι τοπικές κυβερνήσεις, υπό την καθοδήγηση της Διεθνούς Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (FIFA).

Η επενδυμένη με σημαίες που κυματίζουν και βουβουζέλες που βουίζουν, άκρα εθνικιστική, διαφημιστική εκστρατεία δεν μπορεί να καπελώσει τουλάχιστον έξι καταγγελίες για το Παγκόσμιο Κύπελλο:

1. διακρίσεις και δημοσιονομική σπατάλη

2. υπερκέρδη για τη FIFA και πολιτική διαφθορά

3. αυξημένο εξωτερικό χρέος και εισαγωγές εν μέσω γενικευμένης οικονομικής δυσχέρειας

4. αθέτηση πολυάριθμων υποσχέσεων για ανταποδοτικά μέτρα προς την κοινωνία

5. περιστολή δημοκρατικών ελευθεριών και

6. καταστολή της διαμαρτυρίας.

Πρώτον, οι σπατάλες είναι πολύ εμφανείς στα γήπεδα, συμπεριλαμβανομένων των νέων εγκαταστάσεων (Durban, Cape Town, Port Elizabeth, Nelspruit και Polokwane), καθώς και στα υπερβολικά έξοδα ανακαίνισης για το Soccer City. Ποιες εκδηλώσεις μπορούν να γεμίσουν αυτά τα στάδια μετά τον τελευταίο αγώνα τον Ιούλιο; Πόσοι είχαν αυταπάτες τύπου Durban – ότι δηλαδή θα διεκδικήσουμε επιτυχώς τη διοργάνωση των επόμενων Ολυμπιακών Αγώνων; Αυτοί οι λευκοί ελέφαντες στοιχίζουν στο κράτος 3,1 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το πιο ακριβό γήπεδο, ύψους 580 εκατ. δολαρίων, είναι το Green Point του Κέιπ Τάουν, χωρητικότητας 65.000 θέσεων. Η κατασκευή του πρόκειται για ανόητη και ρατσιστική επιλογή καθώς το υπάρχον γήπεδο ποδοσφαίρου στην πόλη Athlone θα μπορούσε να φιλοξενήσει τους ημιτελικούς με ένα παραπάνω διάζωμα. Αλλά σύμφωνα με την έκθεση της FIFA: «ένα δισεκατομμύριο τηλεθεατές δεν θέλουν να βλέπουν παράγκες και φτώχεια σε τέτοιο βαθμό».

Το στάδιο 70.000 θέσεων Moses Mabhida στο Durban, το αξίας 380 εκατ. δολαρίων «τσαντάκι εξωγήινου» (σύμφωνα με τον κωμικό Pieter Dirk-Uys), είναι απολαυστικό να το βλέπουμε όσο κρατάμε τα μάτια μας και το μυαλό μας μακριά από τις ελλείψεις της πόλης σε στέγαση, ύδρευση/καθαριότητα, ηλεκτρικό, νοσοκομεία, σχολεία, δρόμους και τις παράλογες αυξήσεις στο κόστος ζωής (της τάξης των 225 εκατ. δολαρίων).

Αμνηστία γι' αυτή την κόκκινη κάρτα θα δινόταν μόνο αν επιβαλλόταν φόρος επί των αυξημένων κερδών των κατασκευαστικών εταιρειών, τα έσοδα του οποίου θα κατευθύνονταν κατ' ευθείαν στις παραμελημένες εγκαταστάσεις του δήμου, συμπεριλαμβανομένων των χωμάτινων και πέτρινων γηπέδων ποδοσφαίρου.

Η δεύτερη κόκκινη κάρτα είναι για τη διαφθορά της FIFA και τις απαιτήσεις για υπερβολική πολυτέλεια στη Νότια Αφρική, τη χώρα με τις μεγαλύτερες ανισότητες στον κόσμο. Δεν είναι μόνο οι ευαισθησίες του αφεντικού της FIFA, Sepp Blatter που αξιώνουν την εγκατάσταση νέων πολυτελών τουαλετών σε ένα από τα πιο διακεκριμένα ξενοδοχεία της Νότιας Αφρικής. Δωροδοκίες παικτών, διαιτητών και τοπικών αρχόντων έρχονται στην επιφάνεια. Ο Λόρδος Triesman, πρώην πρόεδρος του ποδοσφαιρικού συνδέσμου της Αγγλίας και επικεφαλής της ομάδας διεκδίκησης εκ μέρους της Αγγλίας της διοργάνωσης του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 2018, υποστήριξε σε ηχογραφημένη τηλεφωνική συνομιλία τον περασμένο μήνα ότι η Ισπανία και η Ρωσία προτίθενται να χρηματίσουν διαιτητές για να στήσουν τους αγώνες. Ο δημοσιογράφος Declan Hill παρατηρεί, «καμιά πρωτοβουλία της FIFA για τη διακοπή αυτού του φαινομένου δεν ήταν αποτελεσματική».

Άλλο φαινόμενο διαφθοράς αφορά τη θανατική ποινή που επιβλήθηκε σε άτομα που κατήγγειλαν παρατυπίες στην ανατολική πόλη Nelspruit: οκτώ τουλάχιστον ύποπτοι θάνατοι συνδέονται με την κατασκευή του νέου γηπέδου Mbombela, 40.000 θέσεων, και υπάρχουν αιχμές για άτομα από το κυβερνών κόμμα.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα διαφθοράς, όπως το τοποθετεί ο βρετανός δημοσιογράφος και συγγραφέας του συγκλονιστικού βιβλίου «Φάουλ!» Andrew Jennings είναι ότι «η τεράστια δομή που έχουν εγκαταστήσει αποσκοπεί στο να παραδώσει το παιχνίδι στις ανάγκες του παγκόσμιου καπιταλισμού – χωρίς ελέγχους ή περιορισμούς».

Αυτές οι παρατυπίες είναι αιτία για μια τρίτη κόκκινη κάρτα: το τεράστιο κόστος των εισαγωγών και την αύξηση του εξωτερικού χρέους της Νότιας Αφρικής που ανέρχεται σε περισσότερα από 80 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Πρετόρια προσπάθησε να το αποκρύψει από την εφημερίδα Mail & Guardian, αλλά είναι πλέον προφανές ότι η FIFA όχι μόνο δεν θα καταβάλει φόρους, αλλά επίσης τα ξωτικά του ποδοσφαίρου από τη Ζυρίχη μπορούν να αγνοήσουν τους τοπικούς κανόνες ελέγχου συναλλάγματος.

Εφόσον τα κέρδη της FIFA εκτιμώνται πάνω από 3 δις δολάρια (τα τηλεοπτικά δικαιώματα μόνο πωλούνται για $2,8 δις), η εξαγωγή κεφαλαίων θα χτυπήσει σκληρά το ισοζύγιο των τρεχουσών συναλλαγών της Νότιας Αφρικής. Ήδη, για το λόγο αυτό, είμαστε στον τέλος της κατάταξης των αναπτυσσόμενων αγορών, καθιστώντας, αργά ή γρήγορα, πιθανή μια υποτίμηση του νομίσματος. Ο έμπειρος χρηματιστής Trevor Kerst παρατηρεί σχετικά με τις επενδύσεις στα γήπεδα ότι «η απόδοση των επενδύσεων δεν είναι με κανένα τρόπο εξασφαλισμένη. Εντός αυτών των αποκλεισμένων ζωνών, μόνο η FIFA και οι συνεργάτες της μπορούν να πωλούν εμπορεύματα. Οι πωλήσεις αυτές δεν αποδίδουν τίποτα στην κυβέρνηση».

Ποιοι είναι αυτοί οι συνεργάτες; Η Ομάδα Υποστήριξης Khulumani συντάχθηκε με τη Jubilee South Africa για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων από επιχειρήσεις οι οποίες υποστήριζαν το απαρτχάιντ, το ζήτημα βρίσκεται αυτή τη στιγμή στα δικαστήρια των ΗΠΑ, μέσω του νόμου Alien Tort Claims Act. Η Khulumani έχει αρχίσει τη δική της εκστρατεία ενάντια σε εταιρίες-χορηγούς της γερμανικής και της αμερικανικής ομάδας, οι οποίες εμφανίζονται στο υπόμνημα των κατηγορουμένων: Daimler, Rheinmettal, Ford, IBM και General Motors. Οι συνεργάτες της FIFA που κατέχουν τα αποκλειστικά δικαιώματα μονοπωλίου στις πόλεις της Νότιας Αφρικής αυτές τις τέσσερις εβδομάδες είναι η Adidas, η Coca-Cola, η Air Emirata, η Hyundai, η Sony και η Visa, ενώ ανάμεσα στους «επίσημους χορηγούς» είναι οι: Budweiser, McDonalds και Castrol.

Ακόμη χειρότερα, η φούσκα του κατασκευαστικού τομέα οδηγεί την οικονομία μας σε κρίση, όπως ακριβώς συνέβη στις ΗΠΑ. Οι νέες υποδομές σε πολυτελή μέσα μεταφοράς, για παράδειγμα, στοχεύουν να αλλάξουν τις συνήθειες των πλουσίων, και να μην χρησιμοποιούν τα ιδιωτικά τους αυτοκίνητα. Αλλά η ταχεία Gautrain αξίας 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων κοστίζει στους επιβάτες πέντε φορές περισσότερο από ό,τι είχε ανακοινωθεί και κατά πάσα πιθανότητα δεν θα προσελκύσει επιβάτες στην γραμμή Γιοχάνεσμπουργκ-Πρετόρια, εξαιτίας της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της έλλειψης πάρκινγκ στους νέους σταθμούς.

Όπως το θέτει ο συνδικαλιστής Zwelinzima Vavi, η Gautrain «δεν προσφέρει τίποτα σε αυτούς που πραγματικά υποφέρουν από τα προβλήματα των μεταφορών – κυρίως αυτούς από μέρη όπως το Soweto και το Diepsloot. Αντ' αυτού, αφαιρεί πόρους που θα μπορούσαν να βελτιώσουν τις ζωές εκατομμυρίων.» Και ήταν άραγε σοφή επιλογή η κατασκευή ενός νέου αεροδρομίου στο Durban, κόστους 1,1 δις δολαρίων, δεδομένου ότι το παλιό επαρκούσε μέχρι το 2017 και δεδομένου ότι διπλασιάστηκε η απόσταση από το κέντρο του Durban και τα κόμιστρα των ταξί;

Η μερική επανόρθωση γι' αυτές τις κόκκινες κάρτες απαιτεί την πλήρη επανεξέταση της χαλαρότητας που επιδεικνύει η κυβέρνηση στους ελέγχους του συναλλάγματος και των δαπανών στις υποδομές. Η επιβολή ελέγχων των κεφαλαίων, προκειμένου να σταματήσει η διαφυγή κεφαλαίων, και οι επιδοτήσεις για νέες κατοικίες/υπηρεσίες στους δήμους και τις αγροτικές περιοχές έχουν καθυστερήσει.

Μια τέταρτη κόκκινη κάρτα είναι η έλλειψη ανταποδοτικών οφελών προς τις μάζες, όπως παρατηρείται από τις χαμένες ευκαιρίες – π.χ. η άχρηστη μασκότ κούκλα Zakumi που φτιάχνεται στα κινεζικά σκλαβοπάζαρα, όχι εδώ – και τη βάναυση τακτική εκτόπισης από τους δήμους. Οι μικροπωλητές είναι έξω φρενών, επειδή τους απαγορεύεται να πουλάνε προϊόντα στην περιοχή των αγώνων, όπως ακριβώς εκτοπίστηκαν και οι παραδοσιακοί ψαράδες του Durban από τις κύριες προβλήτες στις αρχές Ιουνίου.

Η βιοτεχνία, ο τουρισμός και οι ποδοσφαιρικές εγκαταστάσεις των πόλεων θα έπρεπε να επωφεληθούν. Αλλά, όπως ομολόγησε ο περιφερειακός πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας του δυτικού Cape, Norman Arendse, η ολέθρια ελιτίστικη προσέγγιση της FIFA άφησε ψίχουλα για το ερασιτεχνικό ποδόσφαιρο.

Το πιο αηδιαστικό είναι η προδοσία που διαπράττουμε απέναντι στα παιδιά του δρόμου. Την 1η Απριλίου 2009, στην 4η Διάσκεψη της Νότιας Αφρικής για το AIDS, ο δήμαρχος του Durban Mike Sutcliffe υποσχέθηκε ότι «τα παιδιά του δρόμου δεν θα εκδιωχθούν βίαια από τους δρόμους, στοιβαγμένα στα φορτηγά της αστυνομίας, πριν ξεκινήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2010, και μετά να εμφανιστούν πάλι στους δρόμους, όταν οι επισκέπτες θα έχουν επιστρέψει στα σπίτια τους.» Αποκαλύφτηκε τελικά ότι ήταν πρωταπριλιάτικο αστείο. Η εκδίωξη είναι σε εξέλιξη, και όπως παρατήρησε ο διευθυντής της ΜΚΟ Umthombo στο Durban, Tom Hewitt, το Φεβρουάριο, «η απομάκρυνση των παιδιών από το Παγκόσμιο Κύπελλο, δεν γίνεται για την προστασία τους, αλλά για να καθαρίσουν τους δρόμους.»

Άλλοι εκνευρισμένοι από τη FIFA και τις τοπικές ελίτ του Παγκοσμίου Κυπέλλου είναι οι οργανισμοί για το AIDS που προσπαθούσαν να διανείμουν προφυλακτικά, μια ιδέα απωθητική για τα ξωτικά της Ζυρίχης. Οι οικολόγοι είναι αηδιασμένοι με τις δενδροφυτεύσεις που κάνουν κάποιοι δήμοι για να «αντισταθμίσουν» τη συμβολή του παγκοσμίου κυπέλλου στην υπερθέρμανση του πλανήτη.

Οι δήμοι μπορούν να γλιτώσουν από το χαστούκι της κόκκινης κάρτας, αν αναιρέσουν τέτοιες πολιτικές και ενημερώσουν άμεσα τη FIFA ότι οι τοπικές Ζώνες Αποκλεισμού των εταιριών υφίσταται μόνο εντός και όχι εκτός των γηπέδων, έτσι ώστε οι τοπικοί μικροπωλητές, ψαράδες και τα παιδιά του δρόμου να μπορούν να διαχειριστούν τις ζωές τους.

Η πέμπτη κόκκινη κάρτα είναι για εξαγορά της εθνικής κυριαρχίας της Νότιας Αφρικής από τη FIFA.

Αναλογιστείτε ότι διάφορες ομάδες πολιτών που προσπαθούν να οργανώσουν μια διαμαρτυρία για την Παιδεία στα Union Buildings (έδρα της κυβέρνησης της Νότιας Αφρικής) ανακοίνωσαν την περασμένη εβδομάδα: «Έχουμε μόλις ενημερωθεί από την αστυνομία του Γιοχάνεσμπουργκ, χωρίς καμία ουσιαστική αιτιολογία ή νομική βάση, ότι όλες οι πορείες και οι εκδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένης της δικής μας, έχουν απαγορευτεί στη Νότια Αφρική ολόκληρο τον Ιούνιο, μέχρι τις 15 Ιουλίου. Συνταγματικά δικαιώματα που έχουν κερδηθεί με θυσίες και για τα οποία συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε, δεν μπορούν να μας αφαιρεθούν από τα καπρίτσια της αστυνομίας και των πολιτικών.»

Το πιο σοκαριστικό είναι ότι η FIFA είναι πλήρως εξασφαλισμένη και αποζημιώνεται «για όλες τις διαδικασίες, τις τυχόν απαιτήσεις και τα συναφή έξοδα (συμπεριλαμβανομένων των αμοιβών των συμβούλων), που ενδέχεται να της συμβούν, να υποστεί ή να απειληθεί από άλλους».

Οι δημοσιογράφοι που παίρνουν διαπίστευση της FIFA πρέπει επίσης να δεσμευθούν ότι δεν θα θίξουν στα άρθρα τους την υπόληψη του Παγκοσμίου Κυπέλλου, γιατί τότε κινδυνεύουν να αποκλειστούν. Με τέτοια πίεση, δεν είναι περίεργο ότι το εκπληκτικό ντοκιμαντέρ «Fahrenheit 2010» λογοκρίθηκε από τα τρία μεγάλα δίκτυα της Νότιας Αφρικής τις τελευταίες εβδομάδες.

Επιπλέον, σύμφωνα με μια επίσημη συμφωνία, η Νότια Αφρική θα παρέχει ειδική αστυνομική δύναμη «για να επιβάλει την προστασία των δικαιωμάτων εμπορίας, των δικαιωμάτων εκπομπής, των σημάτων και άλλων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας της FIFA και των εμπορικών εταίρων της.»

Φαίνεται, ωστόσο, ότι υπάρχει λίγος χώρος δράσης σ' αυτήν την περίπτωση για ν' αμφισβητηθεί αυτή η κόκκινη κάρτα, αν οι στρατοκρατούντες κάνουν στροφή 180 μοιρών. Πράγματι, στο Γιοχάνεσμπουργκ, στις αρχές της εβδομάδας, δόθηκε άδεια να επιτραπεί η σημερινή πορεία προς το Soccer City, εφόσον το «Φόρουμ ενάντια στην Ιδιωτικοποίηση» συμφώνησε να παραμείνει πάνω από 1,5 χιλιόμετρα μακριά από το αρχηγείο της FIFA.

Ένα άλλο τεστ είναι μια πορεία κατά της FIFA στις 16 Ιουνίου, για τον εορτασμό της εξέγερσης του Soweto, την οποία οι ακτιβιστές του νεο-ανασυσταθέντος Κοινωνικού Φόρουμ στο Durban σχεδίαζαν για αρκετές εβδομάδες. Την Παρασκευή, συζητούσαν την περίπτωση να κάνουν πορεία προς το Δημαρχείο – δυο χιλιόμετρα νότια του γηπέδου Mabhida – καθώς οι αστυνομικοί επέμεναν ότι πρέπει να πορευτούν ακόμη νοτιότερα, προς το Albert Park. Στο Cape Town, Abahlali οι ακτιβιστές ήθελαν να στήσουν παραπήγματα δίπλα στο Green Point Stadium αυτό το Σαββατοκύριακο, αλλά οι δημοτικοί υπάλληλοι απείλησαν να τα κατεδαφίσουν.

Πόσο μοχθηροί μπορούν να γίνουν οι αστυνομικοί; Η έκτη κόκκινη κάρτα πηγαίνει στην αστυνομία της Νότιας Αφρικής που έκανε προθέρμανση καταστολής το 2008, όταν ο στρατηγός Bheki Cele έδωσε εντολή «να πυροβολούν για να σκοτώσουν», ως υπουργός της ασφάλειας στο KwaZulu-Natal, και επιταχύνθηκε με την καταστολή των απεργών, καταλήγοντας στη συνέχεια στη δολοφονία διαδηλωτών την προηγούμενη εβδομάδα σε μια κωμόπολη (Etwatwa) ανατολικά του Γιοχάνεσμπουργκ και στο Soweto αλλά και δύο νεαρών στο Phoenix και το Durban κατά τις διαδηλώσεις ενάντια στη βιαιότητα της αστυνομίας.

Η απαραίτητη αντιστροφή στάσης περιλαμβάνει την κατάπαυση του πυρός εκ μέρους των αστυνομικών δυνάμεων εναντίον του κόσμου. Για να αποφευχθεί μια κόκκινη κάρτα (και το κόκκινο αίμα στους δρόμους), οι ασφαλίτες της Νότιας Αφρικής θα πρέπει να δείχνουν πλέον με το δάχτυλο και να κατασκοπεύουν τους πραγματικούς εγκληματίες, από τη Ζυρίχη, μια ομάδα μαφιόζων που τώρα αποκαλείται «Thiefa» για προφανείς λόγους. Ή, για να τεθεί πιο θετικά, όπως έκανε χθες ο εκπρόσωπος της Εθνικής Ένωσης Μεταλλωρύχων, Castro Ngobesi, σε μια επίσημη δήλωση για την εμψύχωση των Bafana: «Ο εναρκτήριος αγώνας θα πρέπει να λειτουργήσει ως περιφρόνηση για το βάρβαρο, ανήθικο καπιταλιστικό σύστημα, καθώς το ποδόσφαιρο από τη φύση του προάγει την κοινοτισμό και το μοίρασμα – βασικά στοιχεία του σοσιαλισμού.»

Ο Patrick Bond διευθύνει στο Durban το Κέντρο για την Κοινωνία των Πολιτών, το οποίο δημοσιεύει καθημερινά το «World Cup Watch» στο http://www.ukzn.ac.za/ccs, αφιερωμένη στη μνήμη του μεγαλύτερου στη Νότια Αφρική πολιτικού οικονομολόγου του αθλητισμού, Dennis Brutus (1924-2009). Ο Brutus ήταν πολλά χρόνια φυλακισμένος στο Robben Island, επικριτής του εμπορευματικού αθλητισμού, συμπεριλαμβανομένης της FIFA, βασικός διοργανωτής του μποϋκοτάζ της λευκής Νότιας Αφρικής στους Ολυμπιακούς Αγώνες τη δεκαετία του '60, υποστηρικτής της αποπομπής της λευκής Νότιας Αφρικής από τη FIFA το 1976, και οργανωτής των εκστρατειών κρίκετ, ράγκμπι και τένις ενάντια στο απαρτχάιντ τις δεκαετίες του '70-'80. Ήταν ποιητής και λόγιος, υποστήριζε τη στρατηγική για ένα παγκόσμιο κίνημα δικαιοσύνης και, όταν πέθανε, ήταν επίτιμος καθηγητής του Κέντρου για την Κοινωνία των Πολιτών. Μέχρι την τελευταία του πνοή, ήταν αντίθετος με τη διεξαγωγή του Παγκοσμίου Κυπέλλου σε μια χώρα που χαρακτηρίζεται από αυτό που ονόμαζε «ταξικό απαρτχάιντ».

Μετάφραση: Σοφία Παπαγιαννάκη

Ζ_ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ #67 ΙΟΥΝ.10

2010-07-29T14:27:00.001+03:00

Η ΑΝΑΡΧΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ,

ΟΧΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ

Εκδόσεις-περιοδικό Πανοπτικόν, Εκδόσεις των Ξένων, Εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες, Εκδόσεις Εξάρχεια, Μαύρο Πιπέρι του Ευβοϊκού, Περιοδικό Νυκτεγερσία

Τον Δεκέμβρη του 2008 κατά τη διάρκεια των γεγονότων που ακολούθησαν τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου ο αναρχικός-αντιεξουσιαστικός χώρος απάντησε στις φασιστικές εκκλήσεις των ΜΜΕ για επιστροφή σε «ησυχία, τάξη και ασφάλεια» με το αφοπλιστικό σύνθημα «εσείς μιλάτε για βιτρίνες, εμείς μιλάμε για ζωές».

Ποια επικίνδυνη υποκρισία κάνει τώρα ορισμένους να μιλάνε για τα ανύπαρκτα μέτρα πυροπροστασίας της τράπεζας και όχι για τις ζωές που χάθηκαν; Ποια οργουελική αντιστροφή της πραγματικότητας κάνει κάποιους να μιλούν για το τραγικό συμβάν σαν να επρόκειτο για βραχυκύκλωμα;

Δεν καταλαβαίνουμε άραγε ότι αυτή η υποκρισία είναι αντίστοιχη των νατοϊκών δολοφόνων που μιλούσαν για «παράπλευρες απώλειες»;

Δεν καταλαβαίνουμε άραγε ότι η δεδομένη και αυτονόητη κυνικότητα και κτηνωδία ενός μεγαλοκαπιταλιστή, που επέβαλε εκβιαστικά στους υπαλλήλους του να βρίσκονται μέσα στην τράπεζα, δεν εξιλεώνει κανέναν για τους νεκρούς;

Δεν καταλαβαίνουμε άραγε ότι αν χρησιμοποιείς τις τακτικές του κτήνους το οποίο αντιπαλεύεις έχεις γίνει ίδιος μ' αυτό;

Αν για κάτι αγωνίζονται οι αναρχικοί, αν για κάτι αξίζει να αγωνιστούν οι άνθρωποι είναι για την Ζωή, την Ελευθερία και την Αξιοπρέπεια. Για έναν κόσμο όπου ο θάνατος δεν θα έχει πια εξουσία…

Στη διαδήλωση της 6/5 στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, που ανταποκρίθηκε σε κάλεσμα της ένωσης νοσοκομειακών γιατρών θεσ/νίκης και πρωτοβάθμιων σωματείων, αρκετός κόσμος, αναρχικοί και αντιεξουσιαστές από το τελευταίο μπλοκ, φώναξε επανειλημμένα: "ήταν δολοφονία, δεν έχουμε αυταπάτες, κράτος και Βγενόπουλος δολοφονούν εργάτες". Σίγουρα μια τέτοια σκέψη για κάποιους είναι ανακουφιστική. Είναι όμως βέβαιο ότι αντιλαμβάνονται το περιεχόμενο και τις προεκτάσεις αυτού που εύχονται;

Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς συνέβη στη Marfin το μεσημέρι της 5/5/2010.

Γνωρίζουμε όμως, ότι την ώρα που ακούσαμε τη τραγική είδηση, κανείς από τον περίγυρό μας δεν ήταν σε θέση να πει πως αποκλείεται να έγινε αυτό που οι εισαγγελείς των ΜΜΕ ανακοίνωναν! Και αυτό είναι επίσης τραγικό.

Γιατί αν με την πρακτική μας δεν καθιστούμε ολοφάνερα αδιανόητο (και πρώτα απ' όλα σε εμάς τους ίδιους) κάτι τέτοιο να προήλθε από άτομα που κινούνται στον ίδιο χώρο με εμάς, τότε έχουμε ήδη ανοίξει το δρόμο ώστε να συμβαίνουν τραγωδίες (από φονική ανευθυνότητα, από διεστραμμένη μοχθηρία ή από δόλιο σχεδιασμό).

Σε μια γενικευμένη εξέγερση υπάρχουν ανεξέλεγκτοι νεκροί, έγινε στο Λος Άντζελες, έγινε στην Αργεντινή. Κανείς δεν διανοήθηκε ποτέ να αποδώσει σε κάποιο οργανωμένο πολιτικό ρεύμα αμφισβήτησης τους θανάτους αυτούς.

Το γεγονός ότι οι 3 δολοφονημένοι της Marfin χρεώνονται στην αναρχία δείχνει σίγουρα μεγάλες ευθύνες. Ποιος μπορεί να αγνοήσει την ανοχή σε πρωτοποριακές λογικές και στην περιφρόνηση της ζωής; Δεν πα να λες ότι οι έμπειροι αναρχικοί τόσα χρόνια, τόσες τράπεζες έχουν κάψει, και ότι κανένας δεν κινδύνευσε… Δεν πα να λες ότι φταίει ο Βγενόπουλος που υποχρέωσε τους εργαζόμενους να μείνουν στην τράπεζα, που δεν είχε πυρασφάλεια κλπ. Η ευθύνη δεν φεύγει από πάνω σου.

Αν υπάρχουν έστω και ελάχιστα άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως αναρχικοί και φτάνουν στην ανευθυνότητα να πυρπολούν κτήρια με κόσμο μέσα, κάπως έχει καλλιεργηθεί αυτή η ανευθυνότητα.

Αν, ακόμα χειρότερα, έχεις στρώσει το δρόμο ώστε να συμβεί η μεγαλύτερη μεταπολεμική προβοκάτσια στην ελλάδα, τότε οι μακροπρόθεσμες συνέπειες ξεπερνούν και την τραγωδία των 3 δολοφονημένων.

Και η απάντηση δεν είναι οι διαμαρτυρίες ότι «ο εχθρός είναι αδίστακτος». Ξέρουμε και την Piazza Fontana στο Μιλάνο και τη Scala στη Βαρκελώνη.

Η απάντηση είναι η αναδυόμενη πολυπληθής αντιπολίτευση που ριζώνει σε όλους τους κοινωνικούς χώρους και πανελλαδικά, με επίμονη και κοπιαστική δουλειά, με συντροφικότητα, αλληλοβοήθεια και αλληλεγγύη. Η απάντηση είναι ο αγώνας για τη ζωή, όχι για τον θάνατο.

Ένα Μοντέλο Καλλιέργειας

για ένα Βιώσιμο Κόσμο

Ντεβίντερ Σάρμα

Σε δέκα χρόνια από τώρα, το 2020, όταν θα κοιτάμε προς τα πίσω, η γεωργία της Ινδίας μπορεί να έχει μετατραπεί σε ένα υγιεινό και γεμάτο ζωή σύστημα όπου η χρήση φυτοφαρμάκων θα είναι παρελθόν, ο μόχθος και η απογοήτευση θα έχουν αντικατασταθεί από τη χαμένη υπερηφάνεια στη γεωργία, και η γεωργία θα έχει γίνει γίνεται αειφόρος και δεν θα αποτελεί παράγοντα υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Καθώς μπαίνουμε στο 2010, ξαναγράφεται το σενάριο για μια γεωργία με φουτουριστικό χαρακτήρα, η οποία φέρνει πάλι το χαμόγελο στα πρόσωπα των αγροτών και δεν απειλεί το περιβάλλον.

Αυτό που ξεκίνησε ως μια μικρή πρωτοβουλία έξι περίπου χρόνια πριν σε ένα άγνωστο χωριό στην περιοχή Khamam έχει εξαπλωθεί τώρα σε περισσότερα από 2 χιλιάδες στρέμματα σε 21 περιοχές της Andhra Pradesh. Θυμάμαι, όταν για πρώτη φορά μίλησα για το θαύμα που έγινε στο χωριό Pannukula της Andhra Pradesh, ότι πολλοί θεώρησαν πως προσπάθησα να ωραιοποιήσω τον τομέα της γεωργίας, ενώ διαρκώς μου υποβαλλόταν το ερώτημα πώς η καλλιέργεια μπορεί να γίνει χωρίς τη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων.

Η Pannukula έσκαψε ένα μοναχικό αυλάκι, αλλά τελικά χάραξε ένα νέο δρόμο. Στα επόμενα τέσσερα χρόνια, περισσότεροι από 318.000 αγρότες σε 21 από τις 23 περιοχές της Andhra Pradesh θα έχουν απομακρυνθεί από τα συστήματα καλλιέργειας με παρατεταμένη χρήση χημικών και θα ακολουθούν μια γεωργία αειφόρο, οικονομικά βιώσιμη και οικολογικά φιλική. Μια σιωπηλή επανάσταση πρόκειται να γεννηθεί. Στην περιοχή Kharif το 2009 (την εποχή των μουσώνων), γύρω στα 1,4 χιλιάδες στρέμματα καλύφθηκαν με αυτό που τώρα είναι γνωστό ως Κοινότητα Διαχείρισης Αειφόρου Γεωργίας (CMSA).

Ενώ γράφω αυτά την πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου του 2010 η έκταση έχει αυξηθεί σε 2 εκατομμύρια στρέμματα από 21 περιοχές. Πάνω από 0.6 εκατομμύρια στρέμματα αναπτύσσονται σε ένα σύστημα καλλιέργειας που δεν κάνει χρήση χημικών φυτοφαρμάκων και αποσύρει σταδιακά χημικές μεθόδους λίπανσης, κάτι που πραγματοποιήθηκε επίσης σε διάστημα λίγων μηνών και αποτελεί σημείο αναφοράς. Όλο αυτό έχει πραγματοποιηθεί χωρίς καμία ώθηση από τις κυβερνητικές αντιπροσωπείες και τον ιδιωτικό τομέα. Δε βλέπω κάποιο λόγο γιατί αυτό το περιβαλλοντικά ασφαλές και φιλικό προς τον αγρότη σύστημα της αειφόρου γεωργικής ανάπτυξης να μην μπορεί να καλύψει 200 εκατομμύρια στρέμματα σε όλη τη χώρα σε άλλα δέκα χρόνια ή περίπου τόσο, εάν η κυβέρνηση ασχοληθεί σοβαρά.

Κάτι που ξεκίνησε πειραματικά για την ανάπτυξη ενός αγροτικού συστήματος χωρίς τη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων τώρα απομακρύνεται σταδιακά και από τη χρήση χημικών λιπασμάτων. Χρησιμοποιεί μια ανάμειξη επιστημονικά τεκμηριωμένων τεχνολογιών, εσωτερικής γνώσης και παραδοσιακής σοφίας. Οι αγρότες αντικαθιστούν τα χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα με μικροβιακά σκευάσματα, εντατική χρήση τεχνικών κομποστοποίησης όπως κομποστοποίηση σκουληκιών, και χρησιμοποιούν οργανικά λιπάσματα καθώς και οργανικά εκχυλίσματα για τον έλεγχο των εντόμων.

Η καλλιέργεια αναποφλοίωτου ρυζιού έχει αυξηθεί σημαντικά κάτω από την επιρροή της CMSA και αυτό οδήγησε στην απομάκρυνση από τη βιομηχανοποιημένη γεωργία, προσφέροντας έναν ασφαλή και σταθερό τρόπο ζωής. Οι αποδόσεις των καλλιεργειών έχουν παραμείνει οι ίδιες, οι επιθέσεις εντόμων έχουν μειωθεί δραστικά, ενώ το έδαφος επιστρέφει στα επίπεδα φυσικής λίπανσης. Καθώς η γονιμότητα του εδάφους βελτιώνεται με το πέρασμα των χρόνων, οι αποδόσεις των καλλιεργειών έχουν αρχίσει να ανεβαίνουν ακόμη περισσότερο. Σημαντικότερο όλων είναι ότι οι δαπάνες των αγροτών για προβλήματα υγείας που προέρχονται από τη χρήση φυτοφαρμάκων έχουν μειωθεί κατά 40% κατά μέσο όρο.

Υπάρχουν περισσότερα χρήματα τώρα στα χέρια των αγροτών. Το κόστος της καλλιέργειας ανά στρέμμα έχει εξίσου μειωθεί κατά 33%. Πάρτε το παράδειγμα του βαμβακιού, ένας αγρότης CMSA γλιτώνει πάνω από 12,500 ρουπίες ανά εκτάριο σε ένα χρόνο λόγω της μη εφαρμογής φυτοφαρμάκων μόνο. Παραμένοντας σταθερή η παραγωγικότητα των καλλιεργειών βαμβακιού, οι γεωργοί βλέπουν νέους ορίζοντες στη ζωή τους. Μιλάμε για ένα πιο υγιεινό και ασφαλές περιβάλλον.

Κανονικά, το 56% του κόστους της καλλιέργειας βαμβακιού οφείλεται βασικά στα φυτοφάρμακα. Και ας μην ξεχνάμε ότι, οπουδήποτε στη χώρα, το 70% των αγροτών που αυτοκτονούν σχετίζονται με την καλλιέργεια βαμβακιού.

Κανένας αγρότης δεν αυτοκτόνησε στις περιοχές όπου δεν χρησιμοποιούνται τα φυτοφάρμακα.

Περισσότερα χρήματα σε αγροτικά χέρια σημαίνει λιγότερο χρέος. Δεν έχω ξαναδεί κανένα άλλο χωριό στη χώρα, τις προηγούμενες τρεις δεκαετίες της δουλειάς μου στη γεωργία, το οποίο να ήταν σε θέση να ανακτήσει ολόκληρη την υποθηκευμένη γη του από τους δανειστές χρημάτων σε μόλις τρία χρόνια, όπως συνέβη χάρη στην υιοθέτηση του συστήματος μη χρήσης φυτοφαρμάκων. Αυτό συνέβη στο χωριό Ramachandrapuram στην περιοχή Khamam, όπου όλοι οι 75 αγρότες έχουν επιστρέψει ακόμη και τους τόκους που εκκρεμούσαν.

Μελέτες σε πέντε περιοχές δείχνουν ότι από τις 467 οικογένειες που είχαν υποθηκεύσει τη γη τους, τουλάχιστον οι 386 την έχουν ανακτήσει μέσα σε δυο χρόνια.

Αυτό είναι ένα σχέδιο πορείας για το μέλλον της γεωργίας στην Ινδία και για τον ίδιο λόγο της παγκόσμιας γεωργίας. Δεν παρέχει μόνο ένα μονοπάτι αειφόρου ανάπτυξης με ελάχιστη την παρουσία του άνθρακα αλλά μας δίνει και μεγάλες πιθανότητες να απομακρύνουμε τη φτώχεια και την πείνα. Έχει αποδειχτεί ότι η επισιτιστική ασφάλεια των νοικοκυριών έχει βελτιωθεί μετά την πτώση 40% της αγοράς τροφίμων από το εμπόριο. Οι αποδόσεις των καλλιεργειών έχουν αυξηθεί και οι αγρότες είναι σε θέση τώρα να καλλιεργούν δυο σοδειές το χρόνο. Πρόκειται για το μοντέλο «Zero Hunger», για το οποίο συνηθίζω να μιλάω και το οποίο είναι ανάγκη να υιοθετηθεί στο πλαίσιο της προτεινόμενης Εθνικής Δράσης για την Επισιτιστική Ασφάλεια (Νational Food Security Act).

Οι γυναίκες καθώς και οι Ομάδες Αυτοβοήθειας αγροτών παίζουν σημαντικό ρόλο στην Κοινότητα Διαχείρισης της Αειφόρου Ανάπτυξης (CMSA). Οι αποταμιεύσεις έχουν αυξηθεί και μια ομοσπονδία 850.675 ομάδων αυτοβοήθειας περιλαμβάνει τώρα 10 εκατομμύρια γυναίκες από φτωχά νοικοκυριά. Η ομοσπονδία αυτή κατέχει ένα σώμα 1,5 δισεκατομμυρίων αμερικανικών δολαρίων παρέχοντας μια δέσμη οικονομικών υπηρεσιών. Χωρίς αμφιβολία, η αειφόρος γεωργία χωρίς τη χρήση εξωτερικών βλαβερών πόρων μπορεί να φέρει την επανάσταση στο αγροτικό περιβάλλον, καθιστώντας την πείνα και τη φτώχεια παρελθόν.

Ο Devinder Sharma ζει στο Νέο Δελχί και είναι πολιτικός αναλυτής τροφίμων και εμπορίου. Είναι τακτικός συνεργάτης του STWR και μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στο hunger55(at)gmail.com

Μετάφραση: Χρυσάνθη Καραβιτάκη

Για την Αναρχική Σχεδίαση της Οικονομίας του 21^ου αιώνα

Ρόμπιν Χάνελ

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί την εισαγωγή της ομιλίας του Robin Hahnel (10-4-2010, Βαρκελώνη) στο πλαίσιο του εορτασμού της 100^ης επετείου από την ίδρυση της CNT.

Δεν μπορώ να σκεφτώ κανένα συνέδριο, οπουδήποτε στον κόσμο, στο οποίο θα ένιωθα πιο μεγάλη τιμή και συγκίνηση να παρίσταμαι, από αυτό το συνέδριο εορτασμού της 100^ης επετείου από την ίδρυση της CNΤ, της μεγαλύτερης οργάνωσης εργαζομένων που είδε ποτέ ο κόσμος, εδώ στη Βαρκελώνη, τη Μέκκα που πρέπει να επισκεφτούμε πριν πεθάνουμε όλοι οι ελευθεριακοί σοσιαλιστές.

Βρίσκομαι εδώ, κυρίως, για ν' ακούσω και να μάθω περισσότερα για την ιστορία της CNT. Μου ζητήθηκε όμως να εκφράσω κάποιες σκέψεις, σχετικά μ' ένα θέμα που τα τελευταία 40 χρόνια τού αφιέρωσα τον περισσότερο χρόνο από οποιοδήποτε άλλο: Πώς μπορούν οι εργαζόμενοι και οι καταναλωτές να σχεδιάσουν μόνοι τους, με τον καλύτερο τρόπο, τις δικές τους, αλληλοσχετιζόμενες οικονομικές δραστηριότητες;

Με ρωτάνε συχνά, όπως είμαι σίγουρος και πολλούς από εσάς, γιατί πιστεύω ότι αυτό είναι δυνατό. Υπό το φως της ανθεκτικότητας του παγκόσμιου καπιταλισμού και κάτω από τη σκιά της αποτυχίας όλων των αποκαλούμενων «σοσιαλιστικών» οικονομιών του 20^ου αιώνα να εφαρμόσουν οποιαδήποτε εργατική αυτοδιαχείριση, έστω και κάτι παραπλήσιο, γιατί εγώ συνεχίζω να πιστεύω πως υπάρχει εναλλακτική οδός στο σύστημα αγοράς και στον σχεδιασμό των ελίτ; Οι ελευθεριακοί σοσιαλιστές απαντάνε στην ερώτηση αυτή με διαφορετικούς τρόπους: (1) Κάποιοι, υποστηρίζουν πως η παρόρμηση για αυτοδιαχείριση εκδηλώθηκε μόνη της σε κάθε επαναστατικό κίνημα και πάντοτε καταπνίγηκε βιαίως. Αν και αληθές, διστάζω να αποδεχθώ την συγκεκριμένη επιχειρηματολογία καθώς, ακόμη κι αν υπάρχει συνεχώς μια τάση για αυτοδιαχείριση όταν καταρρέουν αυταρχικά οικονομικά καθεστώτα, αυτό δεν αποδεικνύει πως όταν δεν υφίσταται καταστολή η τάση αυτή είναι σταθερή – το οποίο αποτελεί, στην ουσία, την άποψη των συνομιλητών μας. Εξάλλου, οι διαμάχες για τη δύναμη αυτής της τάσης αυτοδιαχείρισης και της ισχύος της καταστολής σε συγκεκριμένες ιστορικές καμπές, περιορίζονται γρήγορα σε συζητήσεις για τα διαπιστευτήρια των ιστορικών. (2) Άλλοι τονίζουν πως η ικανότητα και η επιθυμία για οικονομική αυτοδιαχείριση είναι μία μόνο συνιστώσα μιας πιο γενικής προσπάθειας του ανθρώπου για ελευθερία, στοιχεία της οποίας υπάρχουν άφθονα σ' όλη την ανθρώπινη ιστορία. Χρησιμοποιώντας συχνά αυτήν την επιχειρηματολογία, την επεκτείνω επισημαίνοντας πως η αντίθετη άποψη –ότι δηλαδή εμείς οι άνθρωποι είμαστε κοινωνικά τόσο ανίκανοι που δεν μπορούμε να έχουμε έναν συνειδητά αποτελεσματικό και δίκαιο συντονισμό των οικονομικών μας σχέσεων– θα μπορούσε να γίνει ένας βολικός μύθος για τις ελίτ που επιδιώκουν να μας οδηγήσουν σε διάσπαση. (3) Τέλος, πολλοί που έχουν ξεπεράσει τις θεμελιώδεις αντιλήψεις για τις δυνατότητες του ανθρώπου και γίνανε πιο οικείοι με την πραγματική ιστορία του ελευθεριακού σοσιαλισμού, ισχυρίζονται πως αυτό είναι δυνατό να συμβεί αφού έχει γίνει ήδη μία φορά. Εφαρμόστηκε στην Ισπανία, όπου ισχυρές οργανώσεις ελευθεριακού σοσιαλισμού, με πιο σημαντική τη CNT, δημιούργησαν μια οικονομία διαχειριζόμενη από τους εργαζόμενους, που λειτούργησε αρκετά καλά δεδομένων των συνθηκών, από το 1936 μέχρι το 1939, όταν και καταπνίγηκε στρατιωτικά από τη σφοδρή επίθεση του ευρωπαϊκού φασισμού.

Η τελευταία άποψη έχει μεγάλη βαρύτητα στις συζητήσεις μ' αυτούς που είναι λιγότερο αισιόδοξοι για τις ανθρώπινες δυνατότητες και διστάζουν να πιστέψουν σε οτιδήποτε, εάν αυτό δεν έχει συμβεί στο παρελθόν. Επειδή αρκετοί που μου θέτουν την ερώτηση εμπίπτουν στην παραπάνω κατηγορία, έχω συγκεντρώσει στο πέρασμα των χρόνων πολλές πληροφορίες σχετικά με την Ισπανική Επανάσταση (ως ερασιτέχνης), έτσι ώστε να μπορώ να αναπτύξω το επιχείρημα αυτό με καλά αποτελέσματα. Αλλά εδώ, μεταξύ φίλων που έχουν πολύ περισσότερες ιστορικές γνώσεις από εμένα, τολμώ να εκφράσω μερικές ανησυχίες.

Τα πρώτα χρόνια οποιασδήποτε επανάστασης είναι ιδιαίτερα και δύσκολα. Η αισιοδοξία και ο ενθουσιασμός είναι σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα. Εμφανίζονται χειροπιαστές δυσκολίες και κίνδυνοι, που αναδύονται παρά την έκρηξη αλληλεγγύης ακόμη και σε μη επαναστατικές καταστάσεις, όπως στην πρόσφατη τραγωδία της Αϊτής. Και νομίζω πως είναι σίγουρο ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες ήταν ιδιαίτερα ισχυροί στην Ισπανία στο βραχύ διάστημα των τριών χρόνων. Θα μπορούσε η οικονομία να συνέχιζε τη λειτουργία της τόσο καλά όσο και το 1936-1939, εάν ο Φράνκο είχε ηττηθεί; Υπήρχαν, κατά τη διάρκεια των χρόνων του πολέμου, δίκαιοι, απλοί και προφανείς οικονομικοί στόχοι; Εφοδιασμός των στρατευμάτων με όπλα, πυρομαχικά και ρουχισμό. Τροφοδότηση των κομμούνων με τις απαραίτητες πρώτες ύλες για τις καλλιέργειες. Παροχή τροφής στις γειτονιές των πόλεων. Με άλλα λόγια, θέτοντας απλές προτεραιότητες ο συντονισμός μεταξύ των παραγωγών και των καταναλωτών είναι ευκολότερο να επιτευχθεί σε περιόδους πολεμικών θυσιών και γίνεται πιο πρόθυμα αποδεκτός. Όμως, θα μπορούσαν οι διαδικασίες που χρησιμοποιήθηκαν στη διάρκεια του πολέμου για το σχεδιασμό των σχέσεων μεταξύ των διαφόρων εργοστασίων, αγροτικών κομμούνων και γειτονιών των πόλεων, να συνεχίσουν να λειτουργούν εξίσου καλά όταν οι στόχοι και οι προτεραιότητες γίνουν πιο πολύπλοκοι και λιγότερο εμφανείς και αφού έχει καταλαγιάσει το επαναστατικό πάθος; Με άλλα λόγια, ισχύει άραγε ότι όλες οι βασικές συνιστώσες του τρόπου σχεδίασης μιας αυτοδιαχειριζόμενης οικονομίας μπορούν να βρεθούν στις πρακτικές που ακολούθησαν αυτοί οι επαναστατημένοι σύντροφοι που έμειναν στην Ιστορία; Ή μήπως υπάρχουν σημαντικά στοιχεία που λείπουν και που οι ελευθεριακοί σοσιαλιστές καλά θα κάνουν να συνεχίσουν να εξερευνούν;

Φυσικά, θα είχαμε μάθει περισσότερα από όσα γνωρίζουμε εάν η ισπανική επανάσταση δεν είχε καταπνιγεί. Και ίσως να υπάρχουν καλύτεροι τρόποι για να διατυπώσω την ερώτηση μου: Υπάρχει κάτι που να έχουμε μάθει μετά το 1939 σχετικά με τη διαχείριση μιας οικονομίας, το οποίο να εκμεταλλευτούν οι σύντροφοι της CNT για να λύσουν προβλήματα που δεν έχουν ακόμη απαντηθεί; Ή, αλλιώς, πώς θα οργάνωναν σήμερα την ισπανική οικονομία οι σύντροφοι της CNT, εάν τους δινόταν η ευκαιρία;

Κατά την άποψη μου, είναι πασιφανές το πώς πρέπει να οργανωθεί ο σχεδιασμός μιας πολυσυλλεκτικής και δημοκρατικής οικονομίας.[1] Στην πραγματικότητα, πιστεύω ότι πολλοί υπέρμαχοι του δημοκρατικού σχεδιασμού από τους εργάτες και τους καταναλωτές αγνοούν τις ατέλειες των ιδεών τους, όσον αφορά το πώς μπορεί να πραγματοποιηθεί αυτό. Αυτή η προταγματική αδυναμία, νομίζω ότι προέρχεται από δύο αδύνατα σημεία της κλασσικής αριστερής οπτικής σχετικά με το δημοκρατικό σχεδιασμό. Το παραδοσιακό σοσιαλιστικό όραμα του δημοκρατικού σχεδιασμού δεν ικανοποιεί την ανάγκη να έχουν οι εργαζόμενοι των επιχειρήσεων και οι καταναλωτές των γειτονιών έναν υψηλό βαθμό αυτονομίας. Από την άλλη μεριά, τα αναρχικά οράματα δεν ασχολούνται με την ανάγκη προσεκτικής σχεδίασης των διαδικασιών που θα χρησιμοποιήσουν οι εργαζόμενοι και οι καταναλωτές –που πρέπει να είναι σε κάποιους τομείς αυτόνομοι και σε κάποιους όχι– για να οργανώσουν με τρόπο ακριβοδίκαιο και αποτελεσματικό τις αλληλοσυνδεόμενες δραστηριότητές τους. Δυστυχώς, ως επαγγελματίας οικονομολόγος, οφείλω να πω ότι το μεγαλύτερο κομμάτι της συζήτησης στην Αριστερά για τον τρόπο συλλογικής αυτοδιαχείρισης της οικονομίας είναι… πώς να το πω χωρίς να φανώ αγενής… είναι απλοϊκή και κακό-πληροφορημένη, πιστή σε άκαμπτα δόγματα αλλά ελλειμματική όσον αφορά τις χειροπιαστές λύσεις των πραγματικών προβλημάτων.

Μετάφραση: Γιώργος Δράκος

Ο Ρόμπιν Χάνελ είναι διδάκτορας Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Πόρτλαντ. Τα τελευταία σαράντα χρόνια συμμετείχε σε πολλά κοινωνικά κινήματα και οργανώσεις, όπως παλιότερα στο φοιτητικό κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και σήμερα στο Πράσινο κίνημα των ΗΠΑ. Το 1991, ενώ κατέρρεε το σοβιετικό μπλοκ και ο καπιταλισμός θριάμβευε, ο Ρόμπιν Χάνελ μαζί με τον Μάικλ Άλμπερτ δημοσίευαν το έργο τους για τη Συμμετοχική Οικονομία, ένα μοντέλο οικονομίας βασισμένο στη συμμετοχική δημοκρατία και σε ένα δίκτυο συμβουλίων παραγωγής και κατανάλωσης, που προτάθηκε ως εναλλακτικό απέναντι στο σύγχρονο καπιταλισμό, το συγκεντρωτικό κρατικό σοσιαλισμό και το σοσιαλισμό των αγορών.

[1] Στο κύριο μέρος της ομιλίας του ο Ρόμπιν Χάνελ αναλύει διεξοδικά τους θεσμούς και τις αρχές ενός συμμετοχικού σχεδιασμού των δραστηριοτήτων παραγωγών και καταναλωτών μιας αυτοδιαχειριζόμενης οικονομίας. http://www.zcommunications.org/anarchist-planning-for-twenty-first-century-economies-a-proposal-by-robin-hahnel

Οι χώρες της Βαλτικής δείχνουν το μέλλον της Ελλάδας, εάν αυτή ακολουθήσει τις συμβουλές της ΕΕ/ΔΝΤ

Μαρκ Βάισμπροτ

Όπως έχω γράψει και παλιότερα, η Λετονία έχει βιώσει τα δύο χειρότερα χρόνια οικονομικής ύφεσης της ιστορίας της, χάνοντας πάνω από το 25% του ΑΕΠ της. Σύμφωνα με το πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) προβλέπεται περαιτέρω συρρίκνωση για το πρώτο εξάμηνο αυτού του έτους, πριν ξεκινήσει μια αργή ανάκαμψη, η οποία όμως το 2015 –εννέα χρόνια αργότερα– δεν θα έχει φτάσει ούτε καν στα επίπεδα παραγωγής του 2006.

Με 22% ανεργία, κατακόρυφη άνοδο της μετανάστευσης και περικοπές στη χρηματοδότηση της παιδείας που θα προκαλέσει μακροπρόθεσμες ζημιές, το κοινωνικό κόστος αυτής της τροχιάς είναι εξαιρετικά υψηλό.

Η κυβέρνηση, διατηρώντας σταθερή τη συναλλαγματική ισοτιμία με το ευρώ, εξανεμίζει την δυνατότητα υποτίμησης του νομίσματος που θα βελτίωνε το εμπορικό ισοζύγιο δίνοντας έτσι ώθηση στην ανάπτυξη. Ακόμα πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η διατήρηση της ισοτιμίας σημαίνει πως η Λετονία δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές ευρείας οικονομικής ανάπτυξης ώστε να βγει από την ύφεση. (Οι Ηνωμένες Πολιτείες τις έχουν χρησιμοποιήσει και τις δύο: με τα φορολογικά κίνητρα και το μηδενισμό σχεδόν των επιτοκίων, αποκόμισε πάνω από 1.5 τρισεκατομμύρια δολάρια από την αρχή της ύφεσης).

Κάποιοι που πιστεύουν πως το να κάνεις το αντίθετο από αυτό που κάνουν τα πλούσια κράτη μπορεί να αποδώσει και παρουσιάζουν ως επιτυχημένη την ιστορία της γειτονικής Εσθονίας. Η Εσθονία, διατήρησε την συναλλαγματική ισοτιμία της με το ευρώ και, όπως η Λετονία, προσπάθησε να εφαρμόσει μια «εσωτερική υποτίμηση». Με άλλα λόγια, μείωση των μισθών και των τιμών εν μέσω βαθιάς ύφεσης και υψηλής ανεργίας (pro-cyclical policies: αυτές που συμφωνούν με τις κυκλικές τάσεις της οικονομίας· στόχος τους είναι να αναπτύσσουν την οικονομία όταν αυτή είναι σε άνοδο και να την περιορίζουν όταν είναι σε ύφεση, ΣτΜ). Θεωρητικά, αυτό θα επιτρέψει στην οικονομία να γίνει ξανά ανταγωνιστική παρόλο που η (ονομαστική) συναλλαγματική ισοτιμία θα παραμένει σταθερή.

Το κόστος όμως για την Εσθονία είναι τόσο υψηλό όσο σχεδόν και της Λετονίας. Η οικονομία συρρικνώθηκε σχεδόν κατά 20%. Η ανεργία εκτοξεύτηκε από το 2%, που περίπου ήταν, στο 15.5%. Και η ανάκαμψη αναμένεται να είναι επώδυνα αργή: τα σχέδια του ΔΝΤ προβλέπουν ανάπτυξη μόλις 0.8% για αυτόν τον χρόνο. Το εκπληκτικό είναι πως σύμφωνα με το πρόγραμμα το 2015 η Εσθονία αναμένεται να είναι λιγότερο εύπορη από ότι ήταν το 2007. Αυτό είναι ένα τεράστιο κόστος με όρους απώλειας της πραγματικής και της εν δυνάμει παραγωγής, επιπλέον του κοινωνικού κόστους που σχετίζεται με την υψηλή και μακροπρόθεσμη ανεργία που θα συνοδεύει την αργή αυτή ανάκαμψη. Και παρά την οικονομική συμπίεση και τη ραγδαία πτώση των μισθών, στο τέλος του χρόνου η πραγματική σταθμισμένη συναλλαγματική ισοτιμία της Εσθονίας ήταν ίδια με αυτή στις αρχές του 2008 – με άλλα λόγια δεν επιτελέστηκε καμία «εσωτερική υποτίμηση».

Παρ' όλα αυτά, η Εσθονία προβάλλεται ως ένα θετικό παράδειγμα και χρησιμοποιείται ακόμη και στην επιχειρηματολογία εναντίον των οικονομολόγων που έχουν ασκήσει κριτική στις πολιτικές της Λετονίας. Ο λόγος γι' αυτό είναι πως η Εσθονία δεν είχε τα διογκωμένα προβλήματα ελλείμματος και χρέους που είχε η Λετονία όταν άρχισε η ύφεση. Το δημόσιο χρέος της, 7% του ΑΕΠ, είναι ένα μόνο μικρό κομμάτι του 79% που είναι ο μέσος όρος της ΕΕ, και το έλλειμμα του προϋπολογισμού της για το 2009 ήταν μόλις 1.7% του ΑΕΠ της. Επομένως, βρίσκεται στο δρόμο για να γίνει μέλος της ζώνης του ευρώ και πιθανότητα θα το υιοθετήσει ως νόμισμα στις αρχές του επόμενου χρόνου.

Πώς κατάφερε η Εσθονία να αποφύγει μια μεγάλη άνοδο του χρέους της κατά τη διάρκεια αυτής της σοβαρής ύφεσης; Πρώτον, η κυβέρνηση είχε συσσωρεύσει κεφάλαια κατά τη φάση της ανάπτυξης, τα οποία ανέρχονται περίπου στο 12% του ΑΕΠ και επίσης είχε πλεονασματικό προϋπολογισμό όταν την χτύπησε η κρίση. Παράλληλα, έλαβε αρκετές επιχορηγήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση: το ΔΝΤ σχεδιάζει για το 2010 επιχορηγήσεις τεραστίου ύψους, 8.3% του ΑΕΠ, ενώ ήδη τον προηγούμενο χρόνο δόθηκαν 6.7% του ΑΕΠ.

Στην Ελλάδα, δυστυχώς, δεν προσφέρθηκε καμία χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από το ΔΝΤ. Το σχέδιο τους για την Ελλάδα έχει μόνο πόνο και τιμωρία. Και με ένα δημόσιο χρέος της τάξης του 115% του ΑΕΠ και έλλειμμα προϋπολογισμού 13.6%, η Ελλάδα θα αναγκαστεί να κάνει μειώσεις δαπανών, οι οποίες όχι μόνο θα έχουν δραστικές κοινωνικές συνέπειες, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο πως θα βουτήξουν τη χώρα ακόμη πιο βαθιά στην ύφεση.

Είναι ένα τρένο που έχει πάρει λάθος κατεύθυνση και από τη στιγμή που πάρει την κατηφόρα κανένας δεν μπορεί να μας πει ποιο θα είναι το τέλος. Η Ελλάδα – όπως η Λετονία και η Εσθονία – θα είναι στο έλεος εξωτερικών παραγόντων για να σωθεί η οικονομία της. Μια γρήγορη και γενναία χρηματοδότηση στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης –την οποία κανείς δεν σχεδιάζει– θα μπορούσε να βγάλει τις χώρες αυτές από την οικονομική κρίση δίνοντας μεγάλη ώθηση στις εξαγωγές τους και στις εισαγωγές κεφαλαίων, όπως στα χρόνια των ψευδαισθήσεων. Ή μάλλον όχι: οι τράπεζες της Δυτικής Ευρώπης έχουν ακόμη εκατοντάδες δισεκατομμύρια επισφαλών δανείων που δόθηκαν στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη τα χρόνια των ψευδαισθήσεων. Κάποιοι μεγαλόσχημοι μπορούν να εφησυχάσουν πως αυτό έχει μειώσει την περιφερειακή ανάπτυξη ακόμη χαμηλότερα από την αργή ανάκαμψη που προγραμματίζεται για την Ευρωζώνη. Η Γερμανία, που στήριξε όλη την ανάπτυξή της από το 2002 έως το 2007 στις εξαγωγές, θα μπορεί να συνεχίσει να απορροφά τα περιφερειακά εμπορικά οφέλη της ανάκαμψης της Ευρωζώνης αλλά και/ή του κόσμου.

Ανεξάρτητα από το πώς θα τις προσεγγίσεις, αυτές οι βάναυσες πολιτικές λιτότητας του 19^ου αιώνα δεν έχουν καμία λογική. Είναι εξαιρετικά άδικες, τοποθετώντας όλο το βάρος της προσαρμογής πάνω στους φτωχούς και στους εργαζόμενους. Δεν θα ευχόμουν την «επιτυχία» της Εσθονίας σε κανέναν πληθυσμό, απλά και μόνο επειδή αποφύγανε την αύξηση του χρέους τους και έχουν πάρει πορεία σύγκλισης για να μπούνε στο ευρώ. Μπορεί τελικά να ανακαλύψουν, όπως η Ελλάδα –καθώς επίσης και η Ισπανία, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ιταλία– πως το κόστος υιοθέτησης ενός υπερτιμημένου σε σχέση με το επίπεδο παραγωγικότητας της χώρας νομίσματος, είναι πιθανώς αρκετά υψηλό τελικά, ακόμη και μετά από την ενδεχόμενη ανάκαμψη της οικονομίας τους.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΔΝΤ έχουν τα χρήματα και την ικανότητα να στήσουν μηχανισμούς ανάκαμψης, που να βασίζονται σε «counter-cyclical» πολιτικές (αυτές που κινούνται αντίθετα με τις κυκλικές τάσεις της οικονομίας· στόχος τους είναι να περιορίζουν την οικονομία όταν αυτή είναι σε άνοδο και να της δίνουν ώθηση όταν είναι σε ύφεση, ΣτΜ), τόσο στην Ελλάδα όσο και στις χώρες της Βαλτικής. Εάν αυτό περιλαμβάνει αναδιάρθρωση του χρέους, ας είναι. Καμία κυβέρνηση δεν πρέπει να δέχεται πολιτικές που να έχουν ως στόχο την αφαίμαξη της οικονομίας της για κάποιο απροσδιόριστο χρονικό διάστημα πριν μπορέσει αυτή να ανακάμψει.

Μετάφραση: Γιώργος Δράκος